|
 |
Od
1978 roku Polska jest sygnatariuszem Konwencji
Ramsarskiej –
o ochronie
obszarów wodno – błotnych. Konwencja powstała w
1971 roku i obecnie skupia 144
państwa. W
preambule konwencji napisano:
„[...]
uwzględniając podstawowe
funkcje ekologiczne obszarów wodno – błotnych jako
regulatorów stosunków wodnych oraz jako
środowiska życiowego charakterystycznej
flory i fauny, a w szczególności ptactwa wodnego [...]
strony uzgodniły co
następuje: W granicach naszego miasta (częściowo) leży również „obszar wodno – błotny”, który dzięki swym unikalnym dla ptactwa wodnego warunkom stał się Obszarem Chronionego Krajobrazu, pod nazwą „Bagna Średzkie”. |
| Obszar ten o pow. 120 ha obejmuje dolinę Strugi Średzkiej wraz z głównym nurtem tej rzeki oraz torfowiskowymi rozlewiskami. Średnia szerokość obszaru to 300 metrów. Utworzony został uchwałą Rady Miejskiej 20.06.1995 roku, którą zaktualizowano 23.06.2005r. Obecnie stanowi ok. 10% Specjalnego Obszaru Ochrony siedlisk sieci NATURA 2000 oraz część Obszaru ważnego dla ptaków (IBA). Czym są owe obszary chronionego krajobrazu i jakie zajmują miejsce w strategii ochrony przyrody w Polsce i w Europie? Doświadczenia ostatnich lat uczą, że ochrona przyrody jest skuteczna jeśli działania wokół niej podjęte prowadzone są systemowo. oznacza to, że nie wystarczy już dziś wyznaczyć i starannie opisać wybrany, szczególnie cenny przyrodniczo obszar. Każdy obszar chroniony znajduje się w określonym otoczeniu, z którym mniej lub bardziej koresponduje. Inaczej mówiąc ochrona przyrody poprzez formy ochrony przyrody winna uwzględniać wzajemne oddziaływanie obszarów objętych ochroną umożliwiając zachowanie bioróżnorodności biologicznej. |
|
 |
Ochrona przyrody, winna
więc uwzględniać nie określony obszar lecz system wzajemnie powiązanych
obszarów, nie rzadko pokrywających się i wzajemnie
przenikających, zależnych
od siebie. Formy
ochrony przyrody w Polsce dostosowane do regulacji UE
ustala Ustawa
z 16 kwietnia 2004 r „O ochronie przyrody”
z
późniejszymi zmianami. W strategii
ochrony przyrody w Polsce na najwyższym szczeblu drabiny
stoją Parki
Narodowe, których jest obecnie 23 i
które zajmują
3145 km2 czyli ok. 1%
powierzchni kraju. Ich głównym zadaniem
jest ochrona
szczególnie ważnych,
naturalnych lub zbliżonych do naturalnych ekosystemów,
wyjątkowych ze względów
naukowych, dydaktycznych, społecznych i kulturowych. Zadaniem
pośrednim parku są funkcje dydaktyczne i wychowawcze. Istotnym
kryterium jest
także wielkość, bo aby dany obszar mógł zostać parkiem
narodowym musi mieć co
najmniej |
|
Warto dodać, że
choć zajmuje dopiero 15 miejsce
w kraju pod
wzgledem powierzchni odwiedza go rocznie 1200 tyś
turystów, co
plasuje go na drugim (po Tatrzańskim
P.N.) miejscu w kraju i na
czwartym pod
względem ilości turystów na hektar.
|
 |
 |
Na terenie rezerwatu chroniona jest cała przyroda lub jej wybrane składniki. Rezerwaty są formą szczególną gdyż, mogą wchodzić w skład większych terytorialnie Parków Narodowych lub stojących niżej w strategii ochrony przyrody: Parków Krajobrazowych o Obszarów Chronionego Krajobrazu. Parki Krajobrazowe to twory terytorialne o zadaniach podobnych do Parku Narodowego i rezerwatu z tą jednak różnicą, że na ich terenie prowadzić można działalność gospodarczą i rolniczą, a ochronie podlegają tutaj zarówno walory przyrodnicze jak i krajobraz kulturowy. Obecnie w Polsce jest 121 Parków Krajobrazowych zajmujących łącznie powierzchnię ponad 2500 ha co stanowi 8% pow. Polski. Wokół Środy Wielkopolskiej istnieje kilka takich parków. Od południa mamy Żerkowsko – Czeszewski Park Krajobrazowy, ze wspaniałym rezerwatem faunistycznym „Dębno nad Wartą" oraz florystycznymi: , "Czeszewski las" (połączył w 2004r. rezerwaty "Czeszewo" i "Lutynia") i "Dwunastak". Część parku, łącznie z rezerwatem Dębno znajduje sie w granicach powiatu średzkiego (gm. Nowe Miasto). |
| Od Zbrudzewa k. Śremu aż do granic Wielkopolskiego Parku Narodowego rozciąga się, wzdłuż Warty, Rogaliński park Krajobrazowy, a kilka kilometrów dalej rozpoczyna się Park Krajobrazowy im. gen. D. Chłapowskiego. Z kolei od północnego zachodu tuż przed Pobiedziskami mamy Park Krajobrazowy „Promno” (najmniejszy Park Krajobrazowy w Polsce), a dalej Lednicki Park Krajobrazowy i Park Krajobrazowy „Puszcza Zielonka”. Wszystkie Wielkopolskie parki krajobrazowe organizacyjnie skupione są w Zespole Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego (od 1999r). Jeśli jakiegoś obszaru nie można, ze względów formalnych objąć ochroną w postaci Parku narodowego lub Parku Krajobrazowego, a jest ważny ze względu na wartości przyrodnicze i krajobrazowe tworzy się obszary chronionego krajobrazu. Z charakterystyki istoty ochrony przypominają one Parki Krajobrazowe, nie wymagają one jednak tworzenia planów ochrony i służą raczej zachowaniu krajobrazu nieprzetworzonego. |  |
|
Parki Krajobrazowe województwa wielkopolskiego. Kolorem pomarańczowym zaznaczono parki trans graniczne (między wojewódzkie), kolorem zielonym park częściowo w granicach powiatu średzkiego. |
||
 |
 |
Drugorzędnym, wyróżniającym
jednak
zadaniem obszarów chornionego krajobrazu jest
łączenie, ochrona korytarzy dla ekosystemów chronionych,
utworzonych przez
parki narodowe, rezerwaty i parki krajobrazowe. W myśl
koncepcji łaczenia
ze sobą obszarów chronionych i budowy korytarzy
ekologicznych porzez obszary
chronionegi krajobrazu mamy od południa Środy całkiem spory organizm
ochronny w
postaci:
|
|
Drugim
takim istotnym skupiskiem form ochrony jest kierunek południowo
– wschodni
gdzie w dolinie Warty mamy:
Tymczasem
wypada jeszcze wymienić pozostałe, równie istotne formy
ochrony, którymi są:
|
 |
 |
Ostatnim
poziomem jaki możemy wyróżnić jest pojedynczy chroniony
obiekt czyli Pomnik
Przyrody. W ramach
wszystkich form występować może także ochrona gatunkowa.
Swoistymi formami ochrony są także:
|
| Formy ochrony przyrody definiowane przez Ustawę o ochronie przyrody z 2004r (czcionka czarna, pełne prostokąty) oraz przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (The World Conservation of Nature and Resources - IUCN) (czcionka kolorowa, prostokąty przerywane, numeracja od I do VI). Na grafice nie uwzględniono idei Federacji EUROPARC oraz idei UNESCO Man And Biosphere (MaB). |  |
 |
 |
Już w 1909 roku z inicjatywy Fritza Pfuhla ochroną objęto 70 arowy fragment lasu położony na lewym brzegu Warty, w okolicy Dębna, dziś już nieistniejący. Był to pierwszy chroniony obszar lasu w Wielkopolsce. Niestety, w wyniku niewłaściwej organizacji ochrony uległ on niemal całkowitemu zniszczeniu po I w.św. Dwa rezerwaty przyrody utworzono na tym terenie tuż przed 1939 rokiem, jednak ich dalszy los pozostaje nieznany. |
|
Współczesny Park
utworzono w 1994r. Położony
jest na
pograniczu trzech powiatów: jarocińskiego, średzkiego i
wrzesińskiego i obejmuje 156, 4 km2. Swym położeniem obejmuje dwa
obszary o zasadniczo odmiennych warunkach fizyczno -
geograficznych: cześć północną, położoną na prawym brzegu
Warty
i
południową (większą) - lewobrzeżną.
Najniżej
położonym punktem na terenie parku jest poziom wody Warty mierzony na
wysokości Czeszewa - 68 m n.p.m. Lasy
zajmują ok. 40 % pow. parku zaś wody, prócz biegu Warty i
starorzeczy,
reprezentują także położone w północnym skraju parku stawy
hodowlane pod Miłosławiem. Na prawym brzegu Warty
położony jest rezerwat leśny "Dwunastak"
utworzony w 1959 roku na pow. 9,12 ha, który obejmuje
skupisko
dębów i sosen o wysokości do 30 m i wieku do 160 lat. Do 1987
roku istniał w tej części jeszcze jeden rezerwat leśny - "Sarnice".
Rezerwat ten chronił 120 letnie dęby szypułowe i 70 letnie lipy
drobnolistne. Jednak wykreślony został z z ewidencji na skutek
huraganu, który 18.09 1987 roku niamal całkowicie go
zniszczył.
Podobny kataklizm zniszczył dokładnie trzydzieści lat wcześniej
rezerwat "Góry" położony na płn. od
leśniczówki i
chroniący 160 letnie dęby. W części południowej istnieją
obecnie dwa
rezerwaty: florystyczny "Czeszewski
las"
(222,62 ha) i faunistyczny "Dębno
n. Wartą".
|
 |
|
Podział
powierzchni parku
na
poszczególne gminy
|
|
 |
|
| Podział gruntów parku (dla porównania lesistość Polski: 28,9%) |
 |
Rezerwat "Czeszewski las" powstał w 2004r poprzez połączenie istniejących dwóch rezerwatów "Czeszewo" (pow. 27,61 ha) i "Lutynia" (pow. 45, 8 ha). Rezerwat chroni las grądowo - łęgowy składający się m.in ze 160 letnich dębów. Szczególnie cennym jest rezerwat faunistyczny "Dębno nad Wartą" o pow. 21, 62 ha utworzony w 1974 roku. W granicach rezerwatu znajduje się mieszany bór grądowo -łęgowy (dęby, olchy, wiązy i jesiony; łacznie 23 gatunki drzew). Szczególnej ochronie podlega populacja rzadkich (wymierających zwierząt bezkręgowych m.in. ślimaki maskowce, ślimaki świdrzyki, a także kilka gatunków, których właściwym terenem występowania są tereny górzyste. Otulinę parku w części płd.-zach. i częściowo wschodniej zapewnia utworzony w 1989 roku Obszar Chronionego Krajobrazu "Szwajcaria Żerkowska". Ponadto w ramach sieci NATURA 2000 utworzono obszary częściowo pokrywające się z obszarem parku i obejmujące głównie dolinę Warty. |
|
Są to: Obszar Specjalnej Ochrony
ptaków ("dyrektywa ptasia") pod nazwą "Dolina
Środkowej Warty",
jeden z 17 na terenie Wielkopolski oraz obszar Specjalnego Obszaru
Ochrony siedlisk ("dyrektywa
siedliskowa") pod nazwą "Ostoja
Nadwarciańska"
(również na lewym brzegu Warty) Konsultowane jest obecnie
utworzenie SOOs którego zadaniem
będzie ochrona szczególnie cennych obszarów
leśnych.
Będzie to Specjalny Obszar Ochronny ("dyrektywa siedliskowa")
pod nazwą "Lasy
Żerkowsko- Czeszewskie". Na
terenie parku, którego głównymi zaletami są
oddalenie
od ruchliwych szlaków komunikacjnych i przepiękne
morenowe krajobrazy, "przemalowywane" o każdej niemal porze roku
"soczystą" przyrodą, spotkać można także wiele cennych
architektonicznie obiektów. Do najciekawszych należą:
|
 |
 |
W
granicach parku krajobrazowego znajdują się następujące miejscowości:
Antonin, Białe Piątkowo, Bieździadów, Brzostków,
Bugaj,
Chlebowo, Czeszewo, Dębno, Gąsiorowo, Gęczew, Kozubiec,
Kretków,
Laski, Lgów, Lisew, Łuszczanów, Mikuszewo,
Miłosław,
Paruchów, Pawłowice, Podlesie, Pogorzelica, Przybysław,
Raszewy,
Rudki, Szczodrzejewo, Szczonów, Śmiełów,
Żerków i
Żółków. 28 września 2007 roku utworzono Mickiewiczowski Park Kultury
obejmujący miejsca związane z pobytem Adama Mickiewicza w 1831 roku
oraz silny do dzisiaj kult poety w tych okolicach. Park obejmuje
Żerków oraz Brzostków, Gęczew, Lgów i
Śmiełów.
|
 |
 |
|
Na ogólnoświatowym
szczeblu nad ochroną przyrody
czuwa organizacja powołana w Fonteinbleau w 1948r, wtedy jeszcze pod
nazwą International
Union for the Protection of Nature IUPN. W 1956r
organizacja zmieniła nazwę na International
Union for
Conservation of Nature and Natural Resources. Od 1990 nazywana jest
także The
World Conservation Union. Skupia obecnie 83
państwa i ponad 1000 organizacji pozarządowych zajmujących sie ochroną
przyrody
i środowiska naturalnego. Jedna z komórek
organizacji, World
Commision
Protected Area (WCPA) opracowała modelowe formy ochrony
przyrody (rysunek - linie
przerywane), które z różnymi
przekształceniami rekomendowane są
dla ustawodawstwa poszczególnych państw. Najbardziej
spektakularnym przedsięwzięciem
organizacji jest jednak publikowanie tzw "Czerwonej księgi"
gatunków
zagrożonych wyginięciem. W imieniu organizacji badaniem,
definiowaniem i
publikacją listy zajmuje się Species
Survival Commision
(SCC). Od
1999r. Polska jest stroną Konwencji
o ochronie dzikiej flory i fauny europejskiej oraz siedlisk
przyrodniczych (Conventional on the Conservation of European Wildlife
and Natural Habitats), którą ustanowiono w
1972r w Bernie (weszła w zycie w 1982r). Od 1995 roku jesteśmy także
sygnetariuszami Konwencji
o Bioróżnorodności Biologicznej powstałej w
1992 w Rio de Janeiro. Najważniejsze obiekty dziedzictwa
naturalnego trafiają także na Listę
Światowego Dziedzictwa UNESCO będącą
załącznikiem do Konwencji o
Ochronie Światowego Dziedzictwa UNESCO z 1972r. Niestety w naszym kraju taki
obiekt jest tylko jeden: Białowieski
Park Narodowy.
|
 |
 |
W ramach
współpracy międzynarodowej UNESCO prowadzi także od
1971r program
badawczy Men
and Biosphera (MaB) w ramach którego tworzy się
tzw. Rezerwaty
Biosfery. Na tej liście znajdują się min. Kampinoski
Park
Narodowy, Rezerwat
Biosfery Tatry, Rezerwat Biosfery Karpaty Wschodnie,
Babiogórski
Park Narodowy, Rezerwat Biosfery Karkonosze, Słowiński Park Narodowy,
Białowieski Park Narodowy, Jezioro Łuknajno i Polesie Zachodnie. Ochrona przyrody,
już od momentu wejścia Polski do Uni Europejskiej nabrała nowego
wymiaru.Rodzina
państw, kształtujących wspólną politykę, także
i w dziedzinie dziedzictwa przyrodniczego tworzy w nas świadomość,
którą dało by się streścić w następujacych punktach:
|
| Istotą tego dążenia jest przekonanie, że zachowanie bioróżnorodności gatunków jest możliwe jeśli zapewni się im odpowiednie warunki migracji pomiędzy obszarami objętymi ochroną. Sednem sieci EECONET (European Ecological Network) jest więc pojęcie korytarza ekologicznego, który łączy tzw. obszary węzłowe. Obszary węzłowe i korytarze dzieli się na te o znaczeniu krajowym (w ramach ECONET-PL) i międzynarodowym. Informacje na temat obiektów sieci EECONET gromadzi agenda systemowa CORINE (Europejska Agencja Środowiskowa (European Envirimental Agency, EEA),Coordination of Information on the Environment), którego siedzibą jest Bruksela. Sieć EECONET i system CORINE stały się podstawą do opracowania sieci NATURA 2000. Obejmuje ona w skali kontynentu obszary ochrony zwierząt ("Specjalne Obszary Ochrony [siedlisk]” – SOOs, zwane też "dyrektywą siedliskową"; ang. Special Protection Areas - SPA) ze szczególnym uwzględnieniem ptaków („Obszary Specjalnej Ochrony [ptaków]” – OSOp, zwane też "dyrektywą ptasią", Special Areas of Coservation - SAC). |  |
 |
Każdy z wyzanczonych obszarów opisywany jest siedmiostopiniowa skalą (C1 do C7). Obszary te mogą pokrywać się z już istniejącymi formami ochrony przyrody) i docelowo mają obejmować 15% powierzchni kontynentu (w Polsce, obecnie 8%). Obszary NATURA 2000 są prawnie umocowane w naszym prawodawstwie, jako jedna z form ochrony przyrody. Najbliżej nas znajduje się obszar "Dolina Środkowej Warty" OSOp obejmujący fragment doliny Warty pomiędzy wsią Babin koło Uniejowa i Dębno n. Wartą. Częściowo w gminie Zaniemyśl znajduje się także Obszar "Ostoja Rogalińska" OSOp, występujący w całości w dolinie Warty, pomiędzy Stęszewem, Puszczykowem a Zaniemyślem. W zakresie "Dyrektywy siedliskowej" (SOOs) zadanie ochrony na podobnym obszarze (bez rejonu Stęszewa) spełnia obszar "Rogalińska Dolina Warty" i „Ostoja Wielkopolska”. Obszar Chronionego Krajobrazu "Bagna Średzkie" znalazł się w granicach SOOs "Dolina Średzkiej Strugi". Żerkowsko - Czeszewski Park Krajobrazowy częściowo pokrywa się z SOOs "Lasy Żerkowsko - Czeszewskie". Na północ od Środy mamy ponadto SOOs "Uroczyska Puszczy Zielonki", "Ostoja k. Promna", "Dolina Cybiny" i "Grądy w Czerniejewie". Ustalone obecnie obszary wymagają jeszcze wg. organizacji pozarządowych niewielkich zmian, bowiem nie są one w pełni reprezentatywne dla wszystkich gatunków i zachowania bioróżnorodności. Jednym ze skutków takiego stanu rzeczy stało się publikowanie tzw. Shadow List, obszarów, które zdaniem tych organizacji (WWF, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków OTOP i Klub Przyrodników) powinny znaleźć się w sieci NATURA 2000. Obecnie obowiązuje Shadow List 2010 (wcześniej ShL 2008) postulująca utworzenie 33 nowych obszarów i powiększenie 22. (tabela). |
| Szkoda że postulowany przez ShL 2008 obszar Strugi Średzkiej nie zatwierdzony został w całości bo wraz z obszarem „Lasy Żerkowsko – Czeszewskie” i innymi istniejącymi obszarami tworzyłby doskonały korytarz ekologiczny, bezpośrednio związany z doliną Warty. Niestety wśród postulowanych i przyjętych do realizacji przez rząd RP znalazł się tylko obszar dolnego biegu Strugi Średzkiej. Nieco strarszą i podobną w funkcjonowaniu do sieci NATURA 2000 jest sieć EMERALD, która obejmuje wszystkie kraje Konwencji Berneńskiej. Pozwala to na tworzenie spójnych obszarów np. w Szwajcarii. Inna ciekawa formą, nie mającą skutków prawnych w Polsce (nie jest uznana forma ochrony wg Ustawy) są Międzynarodowe Ostoje Ptaków - (International Birds Areas - IBA). Obszar Strugi Średzkiej i Maskawy uznany został w 2010r. jako jedno z miejsc cennych dla ptaków w okresie lęgowym i podczas wędrówek. |  |
 |
Zaobserwowano tutaj m.in. lęgowisko bąka, gegawy, błotniaka stawowego, żurawia, rycyka, rybitwy białowąsej oraz koncentracji ptaków w czasie wędrówek: łabędzia niemego, świstuna, cyraneczki i łyski. Obszar ten od Krzyżownik, Dachowej i Szczodrzykowa na płn.-zach do końca O.Ch.K „Bagna Średzkie na płd-wsch nazwano "Dolina Średzkiej Strugi i Maskawy" (ozn. PL169). Co ciekawe obszar ten tylko częściowo pokrywa się z ustanowionym SOOs "Dolina Średzkiej Strugi" (w części środkowej i zach.) ale sięga także dalej na wschód, obejmując stawy miłosławskie. Podobny obszar znajdował się na ShL 2008 postulowanych obszarow NATURA 2000. Z kolei w opracowaniu ekofizjograficznym Wielkopolskiego Biura Planowania Przestrzennego jako miejsca ważne dla ptaków znalazły się „Dolina Średzkiej Strugi i pola koło Bieganowa” (ozn. 35), „Dolina Maskawy koło Nietrzanowa” (ozn. 34), „Stawy w Miłosławiu” – 35, „Dolina środkowej Warty” – 37, „Żerkowsko – Czeszewski P.K. od Warty na południe” – 56). |
| Szkoda że wszystkie te obszary tzn. IBA, NATURA 2000 i ShL 2008 nie zostały zintegrowane w ramach jednolitego obszaru NATURA 2000. Póki co, niejako na pocieszenie warto zaznaczyć, że olbrzymi potencjał doliny Warty pomiędzy Nowym Miastem a Śremem, który do tej pory nie podlegał ochronie planuje się objąć ochroną w ramach Obszaru Chronionego Krajobrazu Pradolina Warciańsko - Obrzańska. Kończąc ponownie Konwencją Ramsarską ze smutkiem można stwierdzić, że póki co nasze „Bagna Średzkie” trafić na listę szans wielkich nie mają, bo spośród wielu obszarów wodno – błotnych w naszym kraju na liście znajdują się tylko: Rezerwat Jezioro Świdwie (woj. zachodniopomorskie) Słowiński Park Narodowy, Rezerwat Jezioro Siedmiu Wysp (woj. warmińsko – mazurskie), Rezerwat Jezioro Łuknajno (woj. warmińsko – mazurskie), Biebrzański Park Narodowy (woj. podlaskie), Rezerwat Jezioro Karaś (woj. pomorskie), Rezerwat Stawy Milickie (woj. dolnośląskie) i Park Narodowy Ujście Warty we fragmencie. Lista ta jak widać jest stosunkowo krótka, lecz być może kiedyś znajdą się na niej „Bagna Średzkie”. |
 |
 |
| Oficjalne logo OChK Bagna Średzkie | Folder poświęcony średzkiemu obszarowi chronionemu wydany w 2005r z inicjatywy Starostwa Powiatowego w Środzie. Wydawcą jest Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody "Salamandra". |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| Plan O.Ch.K. "Bagna Średzkie" |
 |
| Opis punktów: | |
| 1 | Żelbetonowy most nad Średzką Strugą na linii wąskotorowej Środa - Zaniemyśl. Podobny pozostał w Śnieciskach. Na linii Środa - kobylepole istniały cztery takie: w Żrenicy, Dębiczu, Tulcach i Żernikach; dziś wszystkie są już bardzo zniszczone a przejezdne tylko trzy (Dębicz, Źrenica i Żerniki). Obok współczesny żelbetonowy most drogowy. |
| 2 | Jedyny w swoim rodzaju przejazd kolejki przez trasę szybkiego ruchu Poznań - Katowice. |
| 3 | Kolejka wąskotorowa zaczyna wspinać się na nasyp, dzieki któremu wjeżdża później na most nad linią kolei normalnotorowej Poznań - Kluczbork. Z nasypu można podziwiać przepiękną panoramę Obszaru Chronionego Krajobrazu. To słynna już wśród miłośników kolejek średzka "Kipa". |
| 4 | Ścieżka wchodząca na trzęsawisko wzdłuż linii kilku majestatycznych drzew. |
| 5 | Pozostałości po dawnym gospodarstwie. |
| 6 | Żelbetonowy most wąskotorówki nad linią normalnotorową Poznań - Kluczbork. |
| 7 | Jeszcze
do niedawna istniał tutaj przejazd kolejowy. Dziś odcinek ulicy
Kochanowskiego od strony miasta kończy się przy torach, a ten po drugiej stronie zniwelowano. Pozostał dom dróżnika. |
| 8 | Tablice informujące o Obszarze Chronionego krajobrazu "Bagna Średzkie". |
| 9 | Drewniany mostek na polnej drodze przecinajacej Obszar w połowie. Droga biegnie dziś do Pętkowa, a w średniowieczu istniał tutaj bród zwany "bielawami", którym prawdopodobnie podążyła łupieżcza wyprawa Brzetysława Czeskiego na Gniezno w 1038 roku. |
| 10 | Droga przecina trasę katowicką w kierunku do Pętkowa. |
| 11 | Pozostałość nie zrekultywowanego terenu po bazie dawnego Rejonu Dróg Publicznych (wytwórni mas bitumicznych). Teren otaczają wysokie topole - siedlisko tysięcy ptaków i nietoperzy. |
| 12 | Kolejowa wieża ciśnień - pozostałość po czasach gdy na żelaznych szlakach niepodzielnie królowały maszyny pod parą. |
| 13 | Zespół współczesnych budynków stacji kolejowej Środa Wielkopolska. |
| 14 | Współczesny, żelbetonowy most drogowy na Średzkiej Strudze. W średniowieczu istniał tutaj bród na Moskawie zwany Brodami. Przy brodzie istniała karczma (do pocz. XXw) i kuźnia (do 1948r.) |
| 15 | Stacja Środa Wąskotorowa pełniła ongiś funkcję stacji przeładunkowej. Pozostały liczne tory manewrowe, zwrotnice, rampy, połączenia z linią normalnokotorową, ogałęzienie do cukrowni i fundamenty budynku nastawni. |
| 16 | Pomnik - miejsce straceń 21 Polaków we wrześniu 1939 roku. Znajduje się poza "Obszarem..." |
| 17 | Pomnik - miejsce straceń i pochówku Polaków w październiku 1939r. Znajduje się poza "Obszarem..." |
| Obszary NATURA 2000 w pobliżu Środy Wielkopolskiej (granice zaznaczono schematycznie) |
 |
 |
 |
| Wiedzę
zaczerpnąć można z: „123x Wielkopolska” praca zbiorowa, WBP, Poznań 1995 „155x Wielkopolska” praca zbiorowa, WBP, Poznań 2000 "202x Wielkopolska" praca zbiorowa p.red. W. Łęckiego, Poznań 2005 "Przyroda Wielkopolski", pod red. Włodzimierza Łęckiego, WBPiCAK, Poznań 2007 J. Sobczak „Zwiedzamy ziemię średzką”, Średzkie Towarzystwo Kulturalne, Środa Wielkopolska 2000 B. Kucharski „Miłosław”, WBP, Poznań 1997, „Pyzdry. Miasto nad Wartą” praca zbior., ABOS, Poznań 1993, „Żerków i Nowe Miasto nad Wartą” praca zbiorowa, WBP, Poznań 1997, „Wielkopolski Park Narodowy”, praca zbiorowa, WBP, Poznań 1999, M, Chojnacka, B. Raszka "Lednicki Park Krajobrazowy", WBPiCAK, Poznań 2003 i 2007 K. Kasprzak, B. Raszka "Park Krajobrazowy Promno", WBPiCAK, Poznań 2008 K. Kasprzak, J. Sobczak „Żerkowsko – Czeszewski park Krajobrazowy”. WBPiCAK, Poznań 2009 P. Anders "Puszcza Zielonka", WBPiCAK, Poznań 1997 i 2004 K. Kasprzak, B. Raszka "Rogaliński Park Krajobrazowy", WBPiCAK, Poznań 2005 K. Kasrzak, B. Raszka "Park Krajobrazowy im. Dezyderego Chłapowskiego", WBPiCAK, Poznań 2007 Popularna Encyklopedia Powszechna, Atlas Polski tom 1 i 3, FOGRA, Kraków 2003 "Wielkopolska i Lubuskie" seria "Polska niezwykła. Województwa" przewodnik, DEMART Ustawa O ochronie przyrody z 2004 roku Konwencja Ramsarska z 1971 roku |
 |
©MB
05.2005 ost. zm. 01.2012 |
 |
 |
 |
 |
 |
