W historycznych granicach „ziemi średzkiej” znajduje się dziś dziesięć kościołów drewnianych. W  większości zbudowane są wg. tego samego typu konstrukcji, najstarszej, zwanej zrębową. Swą nazwę zawdzięcza sposobowi łączenia i układania drewnianych bali, jeden na drugim i łączenia w narożach za pomocą bardziej lub mniej wykwintnych sposobów zwanych „na obłab”, „na nakładkę”, „na rybi ogon”, „na zamek” itd. Konstrukcja taka występowała już u zarania naszych dziejów, najstarszym, potwierdzonym kościołem drewnianym w Polsce, zbudowanym według tego schematu jest kościół pw. św. Mikołaja Biskupa w Tarnowie Pałuckim k. Wągrowca pochodzący wg. najnowszych datowań dendrochro- nologicznych z 4 ćwierci XIV wieku! Warto dodać, że istnieją jeszcze dwie inne metody dawnego drewnianego budownictwa sakralnego: sumikowo – łątkowa  (kościół w Gogolewie) oraz słupowo – ramowa (kościół w Gułtowach). Przeniesiony w 1975 roku z Kolniczek do Boguszynka na lewy brzeg Warty (poza historycznymi granicami „Ziemi Średzkiej”) jest również konstrukcji zrębowej. Ten kościół jednak leżał na zupełnie innym szlaku niźli ten, który wytyczyliśmy wśród drewnianych kościołów ziemi średzkiej. 

    Był rok 2002, ponownie kościół odwiedziliśmy w 2004 roku i zauważyliśmy zmiany: odnowiono prezbiterium i część nawy. Na przykościelnym cmentarzu stare nagrobki i część nowych, dla nas to jednak miejsce szczególne, bo ta ziemia kryje szczątki naszych pradziadków po mieczu. Z Bagrowa do Giecza już tylko kawałek. Skręcamy z głównej drogi do Grodziszczka, gdzie stoi kościół pw. św. Jana Chrzciciela z 1713 roku. Tuż obok kościoła tkwią w ziemi fundamenty jego słynnego poprzednika czyli kościoła romańskiego pod tym samym wezwaniem, jednej z głównych świątyń Polski piastowskiej. Od kilku sezonów trwają tutaj badania archeologiczne, stopniowo powiększające naszą wiedzę o tej świątyni i roli Giecza jako piastowskiego Dominium. Swego czasu, kiedy o Gieczu nie było jeszcze tak głośno, kończyliśmy tutaj jedną z wypraw rowerowych. Jakież było nasze zdziwienie, gdy oczom naszym ukazały się świeże odkrywki (sezon 1998) i ossarium, czyli pochówki zbiorowe na głębokości wykopanych dołów. Dzisiaj znane są już kształty tej jednej z największych, nie zachowanych niestety świątyń romańskich, a kolejne sezony przynoszą coraz to nowe odkrycia. Z Giecza kierujemy się na... plac budowy. Mamy bowiem to szczęście, być świadkami historii, trwa budowa autostrady A-2. Robimy więc pamiątkowe foto, w miejscu gdzie później będzie wiadukt na drodze z Orzeszkowa do Giecza i jedziemy dalej na Gułtowy. Tutaj zatrzymujemy się na chwilę w centrum wsi, by podziwiać XVIIIw. pałac Bnińskich i szachulcowy kościół pw. św. Kazimierza, również XVIII wieczny (wieżę dobudowano jednak w 1834 roku). Wewnątrz kościoła natrafiamy na klasycystyczny nagrobek Franciszki Bnińskiej, starościny średzkiej; doczytujemy, że sam pałac zbudowany został dla Ignacego Bnińskiego, który był starostą średzkim. Zbiera się na burzę, notabene zawsze lub prawie zawsze czekają nas takie niespodzianki podczas naszych eskapad. Stało się to dla nas niemalże nierozłącznym fragmentem wycieczki. Zwróciliśmy jednak uwagę, że czasami w tym cudownym przyciemnionym świetle, tuż przed burzą, niektóre zabytki wyglądają dostojniej, piękniej.

    Jedziemy z Gułtów wprost do Czerlejna. Już z daleka widać strzelistą wieżę kościoła pw. Wniebowzięcia NMP z 1743 roku. Wewnątrz świątyni duże wrażenie robi na nas rzeźba anioła przedstawionego w locie z krzyżem w dłoniach. Z Czerlejna jedziemy do Siekierek Wielkich, najdalej na północny – zachód wysuniętego kościoła drewnianego leżącego w historycznych granicach „ziemi średzkiej”. Dziś z Siekierek do granic aglomeracji poznańskiej pozostaje ledwie cztery, pięć kilometrów... Wznosi się tutaj kościół pw. św. Jadwigi Śląskiej z 1762 roku o kształtach bardzo przypominających kościół z Czerlejna. 

    Wracamy z Siekierek przez Trzek do Kleszczewa, gdzie stoi świątynia pw. Wszystkich Świętych z 1760 roku czyli prawie równolatka kościołów z Siekierek i Giecza i dzięki sygnaturce, czyli małej wieżyczce na dachu, przypomina z bryły raczej giecką budowlę. Kontrolujemy czas i postanawiamy odwiedzić jeszcze jedną świątynię, nie drewnianą lecz murowaną i to dużo starszą niż XVIII wieczne drewniane kościoły „ziemi średzkiej”. To późno romańska, wielokrotnie przebudowywana, jedna z pierwszych w Wielkopolsce ceglana świątynia pw. Narodzenia NMP. Postanowiliśmy ją zobaczyć  z trzech powodów. Po pierwsze chcieliśmy zobaczyć ślady romańskiego wątku ceglanego, jednego z nielicznych zachowanych śladów momentu w historii, gdy romanizm ten ciężki kierunek w budownictwie zaczynał być zastępowany przez wyniosły, lekki gotyk. W Tuleckim kościele, w miejscu gdzie jadący z Poznania  Jagiełło, przeżywszy uderzenie pioruna ślubował wybudować kościół w Środzie jest dziś ślad tej przełomowej synergii kierunków. Oto bowiem w bocznej nawie tkwi zamurowane wejście boczne z charakterystycznym łukiem romańskim w średniowiecznym, gotyckim wątku ceglanym. Po drugie chcieliśmy zobaczyć pozostałość po średzkiej wąskotorówce, a więc trzeci zachowany łukowy most na Maskawie, na szlaku Środa – Kobyle Pole (pozostałe w Dębiczku i Źrenicy). Długosz pisze, że drewniana świątynia poświęcona NMP stała tutaj już w pierwszej połowie XII wieku. Obchodzimy kościół odnajdując łuk romański, fotki, chwila odpoczynku i jak zwykle duchowo wypełnieni wracamy do Środy.