Środa Wielkopolska


Rynek w Jarocinie	Rynek w Śremie

Warto znać swoich sąsiadów. Ta uniwersalna zasada odwołująca się, przede wszystkim w swej istocie, do relacji międzyludzkich i aspektów socjologii z pewnością z powodzeniem może być zastosowana także do miast. My postanowiliśmy poznać naszych południowych sąsiadów, miasta które wraz ze Środą swe lokacje otrzymały w podobnym okresie i które dziś stanowią organizmy podobnej wielkości. Naszym celem jest więc Śrem i Jarocin. Chęć poznania Śremu powzięliśmy już kilka lat wcześniej, stąd galeria dotycząca tego miasta jest podwójna. Jarocin interesował nas mniej (niesłusznie) a w ogólnej świadomości kojarzył się raczej tylko z legendarnym festiwalem i może jeszcze z węzłem kolejowym. Wertując źródła zauważamy na pierwszy rzut oka istotne podobieństwa w genezie powstania Środy i Jarocina. Są to więc miasta, które rozwinęły się z osad handlowych powstałych na skrzyżowaniu ważnych szlaków. Środa powstała na skrzyżowaniu szlaków z Poznania na Mazowsze, przez Ląd oraz z Gniezna na Śląsk i do Małopolski, a Jarocin - na szlaku z Poznania na Śląsk i z Torunia do Wrocławia.

Ratusz w Jarocinie. Przed 1661 był budowlą drewnianą, która ok. 1670 popadła w ruinę.

W latach 1692-94 powstał nowy ratusz, również drewniny, który spłonął wraz z miastem w 1773r. Dzisiejszy ratusz pochodzi z lata 1799-1804, a fundatorem był Franciszek Radoliński.

Ośrodkami handlu początkowo były osady przygrodowe, położone na podgrodziach lub w pewnym oddaleniu od grodu jednak takim by nadal móc korzystać z ochrony grodu. Na naszym terenie najbardziej znaną taka osadą była niewątpliwie osada przy kościele św. Mikołaja w Gieczu. Osada ta, rozwijająca się wraz z grodem, początkowo po wschodniej stronie jeziora otrzymała z pewnością handlowe przywileje, czego pośrednim dowodem (książęcego zainteresowania) może być fundacja kościoła już w XI w. Osada w Gieczu z czasem przesunęła się na północ, a jej połączenie z grodem, realizowane do tej pory za pomocą mostu zastąpione zostało groblą – mostem, powstałą po częściowym ustąpieniu wód jeziora. Upadek znaczenia Giecza w XIII w. Niewątpliwie związany był ze zmianą administracyjnego modelu państwa Piastów (m.in. przeniesienie stolicy), a co za tym idzie również ewolucyjną zmianą głównych szlaków komunikacyjnych. Strategiczne dotąd połączenie państwa gnieźnieńskiego ze Śląskiem realizowane było poprzez przeprawę na Warcie w Śremie.

Eklektyczny, trójkondygnacyjny budynek śremskiego, czwartego już w dziejach, ratusza z 1838r. Pierotny ratusz stał już w 1425r i stał aż do XVIIw. Wtedy to zastąpiony został nowym, większym, choć jeszcze drewnianym, który uległ pożarowi miasta w 1785r.

Nowy szlak z Poznania i Gniezna do Małopolski biegł przez Nowe Miasto, a także przez urastające przez to w siłę ośrodki handlowe takie właśnie jak Środa i Jarocin, ale także i Pyzdry. Historycy sa zgodni, ze największa szansa przekształcenia się w miasto dysponowały grody z przygrodowymi osadami handlowymi właśnie takie jak Giecz. Były to więc najstarsze ośrodki protomiejskie i istotnie od XIII w. wiele z nich lokowano. Osady otwarte takie jak Środa i Jarocin zyskiwały właśnie dzięki ukształtowaniu szlaków komunikacyjnych. Tak więc pod koniec XIII wieku Środa rozwijała się kosztem Giecza, którego znaczenie malało pomimo ze był kasztelanią. Podobnie rozwój Jarocina wiązał się z powolnym upadkiem Lisewa, grodu broniącego dorzecza Prosny i Lutyni. Gdyby nie owe przesunięcie szlaków Giecz mógłby być dziś jednym z większych miast Polski. Urastające w siłę ośrodki handlowe z własnym targiem o lokalnym charakterze funkcjonowały w ustroju prawa polskiego, którego jedna ze składowych było ius forensis (prawo targu) – wola władcy do ochrony targu i czerpania korzyści z części transakcji. Przyjęto, że w XIII wieku w każdej kasztelani były średnio dwa targi a w całym państwie około 200.

Zachodnia pierzeja jarocińskiego rynku z wylotem ulicy Wrocławskiej.

Lokacja Środy i Jarocina na prawie niemieckim których dat nie możemy dziś precyzyjnie określić, była więc następstwem znacznego rozwoju osad handlowych o charakterze otwartym i znaczenia owych szlaków komunikacyjnych. Obchodzone w tym roku 750-lecie Jarocina, pozostaje raczej w sferze doświadczeń symbolicznych, podobnie jak obchodzone hucznie w roku 1967 700-lecie Środy. Notabene właśnie w tym roku nasze miasta spotkały się w Ogólnopolskim telewizyjnym turnieju miast w którym wygrała Środa. Lokacje Jarocina rzekomo potwierdza a dokument z 1257 roku jednak jak ustalili historycy znany w obecnej postaci dokument został sfałszowany (nagminna praktyka) w XV w. i to głównie we fragmentach dotyczących Jarocina. Przyjmuje się więc, że Jarocin lokowany był w ostatniej ćwierci XIII wieku, zaś Środa zapewne tuż przed 1281 rokiem. Także i w stosunku do Naszego miasta zapędy do cofania daty lokacji przed 1261 rok, kiedy to przebywający w Środzie Bolesław Pobożny wystawił zachowany do dziś dokument zezwalający pewnemu kmieciowi lokację miasta Zduny na prawie niemieckim w odmianie na jakiej lokowana jest Środa.

Południowo-wschodnia pierzeja rynku śremskiego. Ulica poznańska na wprost prowadzi do zespołu franciszkanów.


	Kartusz herbowy z herbem Jarocina w narożniku ratusza.


Budynek Banku ludowego przy ulicy ks. Piotra Wawrzyniaka pochodzi z 1910r. Jego długoletnim dyrektorem był właśnie ten wielki patriota i organicznik.	21 lipca 1933r, w 60-lecie powstania banku, nad jednym z okien dolnej kondygnacji wmurowano tablicę z podobizną ks. Wawrzyniaka autorstwa Władysława Marcinkowskiego.

Jedna z kamienic na jarocińskim rynku (z nr 10).
Data na chorągiewce: 1889


Śremska, czworoboczna wieża ciśnień należy, z pewnością do najpiękniejszych w Wielkopolsce. Zbudowana została w latach 1908-09, a jej wysokość wynosi 43,7m. Na miejscu obecnej wiedzy stał najstarszy śremski kościół pw. św. Mikołaja, który przetrwał do pocz. XIXw


Skarbczyk. Stanowi pozostałość po XV wiecznej gotyckiej wieży mieszkalnej powstałej w miejscu dawnej średniowiecznej siedziby Zarębów spalonej w XIV wieku. budynek gruntownie odnowiono w roku 1894, a w 1958 zlokalizowano tutaj Muzeum. Budynek ponownie odnowiono w latach 2000-01, mieści się tutaj obecnie filia muzeum.

Niewątpliwie są to li tylko niepotwierdzone przesłanki. Akt lokacji Środy i Jarocina nie zachowała się. Pewna data dotycząca Środy wydaje się rok 1281, który pojawia się w odniesieniu do fary, a więc niewątpliwie miejskiej juz świątyni. Podobnie pewną datę co do lokacji Jarocina zawiera dopiero dokument Przemysława II z 1283 roku. Środa, Jarocin dwa bratanki? Zupełnie inaczej przedstawia się historia Śremu, którego strategiczne położenie odegrało w jego dziejach kluczowa rolę. Jak Długosz w swoich Kronikach wymienia dwa miasta: Santok i Śrem jako główne bramy do państwa gnieźnieńskiego. Potężne rozlewiska Obry na zachód od Śremu, bagienne dorzecze Lutyni i Prosny występujące w połączeniu z Wałem Żerkowskim a wschód od niego powodowały, że jedyna sensowna droga ze Śląska była właśnie ta przez Śrem. Stąd też od zarania większe skupiska ludzkie osłaniał gródek obronny istniejący na prawym brzegu Warty. Dziś to miejsce nazywane jest „Żydowskimi górami”.

Tutaj powstał Śrem. Miejsce grodziska zwanego Żydowskimi Górami, przez które obecnie przechodzi trasa z Poznania, na prawym brzegu Warty. Gród obronny zbudowany w strategicznym dla państwa gnieźnieńskiego miejscu miał powierzchnię 0,4 ha i otoczony był wałem o wysokości 4-8m. Ostatnia wzmianka o grodzie pochodzi z 1279r. Obecna nazwa tego miejsca opochodzi od nieistniejącego już w tym miejscu , przedwojenego cmentarza gminy żydowskiej. Umieszczony na szczycie kamień to dawny kamień graniczny z 1723r wyznaczający granicę posiadłości franciszkanów

W dobie powszechnie występującej gospodarki żarowej, polegającej na wypalaniu puszcz i tworzeniu przez to kilku sezonowych (aż do wyjałowienia ziemi) poletek, a później także dwupolówki, jedynymi stałymi punktami osadniczymi były właśnie grody, umocnione osady o charakterze obronnym. Część z nich nie miało nawet stałych mieszkańców i służyły tylko w obliczu zagrożeń. Były to tzw. gródki refiugalne (łac. Refugio – uciekać). Znaczniejsze grody w ramach reformy administracyjnej stawały się siedzibami kasztelanów, królewskich zarządców podstawowych jednostek podziału administracyjnego. Śrem był już od XII wieku kasztelanią i w tym tez wieku znalazł się na kartach historii. Stało się to za sprawa bulli Innocentego II wydanej w 1136 roku. Już wtedy prawdopodobnie na lewym brzegu rzeki rozwijała sie osada targowa, która dała początek lokowanemu miastu. Akt lokacji, uchodzący za najstarszy zachowany tego typu dokument miast Wielkopolski, wystawiony został przez książęta Bolesława pobożnego i Przemysła I w 1253 roku.

Śrem lewobrzeżny.
Tablica upamiętniająca 750-lecie Śremu, w sąsiedztwie wieży ciśnień.

W czasie walk Grzymalitów z Nałęczami w latach 1383-84 miasto zostało zniszczone i ponownie lokowane w roku 1393, jednak tym razem na bezpieczniejszym terenie: na wyspie Kobylec. Dziś tutaj właśnie znajduje się śremska starówka, choć wyspa nie jest już wyspą. Warto w tym miejscu pochylić się nieco nad samym zagadnieniem lokacji. W powszechnej świadomości powstanie miasta, nierozerwalnie kojarzone z aktem jego lokacji trwa w czasie i przestrzeni jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Tymczasem w wielu przypadkach sam akt lokacji, nadanie przez panującego grupie mieszkańców określonych przywilejów, był jedynie aktem woli panującego, samo zaś miasto, choć niewątpliwie dzięki aktowi lokacji juz rozplanowane i przemyślane rodziło się długo. Podobnie jest z pojęciami prawa polskiego i prawa niemieckiego. W istocie „Prawo polskie” kojarzone z lokacja wielu miast, często przeciwstawiane późniejszemu prawi niemieckiemu, nie oznaczało lokacji w rozumieniu ustanowienia miasta z przywilejami dla mieszkańców charakterystycznymi dla samego aktu lokacji.

Pałac Radolińskich w stylu gotyku angielskiego (tudorowskiego) wzniesiony z inicjatywy Władysława Radolińskiego w latach 1847-56. Architektem był Fryderyk August Stuler. Pałac przebudowano w latach 1907-08 i 1911-12. W latach 1917 i 1945 pałac uległ spaleniu. Obecnie mieści się w nim filia Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej Ministerstwa Kultury oraz stacja naukowo-dydaktyczna UAM w Poznaniu.

Prawo niemieckie (tautońskie), funkcjonujące w bardzo wielu odmianach charakteryzowało się zbiorem praw, przywilejów i ogólna koncepcja organizacyjna nowo tworzonego organizmu. Prawo polskie zwane także „książęcym” lub „starym prawem” było w istocie nieskodyfikowana forma tradycji feudalnej, którą można by sprowadzić do powszechnej, jednej z najbardziej znanych w średniowieczu, zależności „panujący-poddani”, w której po stronie panującego było praktycznie wszystko: święte prawo do ziemi, wyłączność pojęcia własności i sprawiedliwości i polityka fiskalna. Lokacja na prawie polskim to w istocie pozwolenie władcy na założenie miasta i wzięcia go pod ochronę, a także (lub może przede wszystkim) czerpania korzyści finansowych. Przywileje i prawa mieszkańców lokacji na prawie polskim nie były kwestia wolności obywatelskich tak charakterystycznych dla formujących się średniowiecznych miast, które pojawiły się wraz z prawem niemieckim. W XV wieku wszystkie trzy miasta rozwijały się podobnie. Większe były Śrem i Środa, mniejszy, z pewnością, Jarocin.


Siedziba Radolińskich widziana od strony południowo-wchodniej.

Obydwa zdjęcia pochodzą z 1999r. Lewe to pomnik Powstańca Wielkopolskiego. Charakterystyczna podobizna dobosza stanęła początkowo 15 listopada 1925r jako Pomnik Wolności i Powstańców na śremskim rynku. Jednak zniszczony został przez żołnierzy niemieckich w 1939r. Z pomnika ocalał cokół, który przeniesiono do Parku Miejskiego w 1959r, a dwa lata później opatrzono wielkopolskim krzyżem powstańczym. Rekonstrukcji dobosza dokonał w 1969 roku Jerzy Sobociński. Zdjęcie prawe przedstawia granitowy obelisk z 1897r. poświęcony 17 poległym w bitwie pod Książem w 1848r, którzy w wyniku odniesionych ran zmarli w śremskim lazarecie.


Monumentalny kościół Chrystusa Króla z lat 1928-30. Zwieńczenie dachu z wieżą wykonano dopiero w roku 1999.	Poewangelicki kościół św. Jerzego. Wzniesiony został w latach 1847-48, a od II w. św. jest świątynią rzymsko-katolicką, filialną w parafii św. Marcina.

Historycy ustalają te dane po wielkości kontyngentów zbrojnych jakie poszczególne miasta zobowiązane były wystawić na wyprawę malborską roku 1458. Jarocin wystawiał 10-ciu zbrojnych, podczas gdy Środa i Śrem po 20-tu. Średniowiecze to w istocie egzystencja ludzka oparta w każdym calu o sferę sacrum. Sprawom religi, wiary i poczuciu doczesności podporządkowany był każdy aspekt życia; także urbanistyka rozwój miast. Od XV wieku funkcjonował w Środzie klasztor Dominikanów, tymczasem w Śremie działali franciszkanie i to prawdopodobnie już od lokacji miasta. Pierwotna ich siedziba była powiem prawdopodobnie niedaleko miejsca w którym później był klasztor klarysek, w pobliżu tzw. „Wójtostwa”, jeszcze na lewym brzegu Warty. Jarocin nie miał szczęścia do braci zakonnych, a franciszkanie pojawili się tu dopiero w roku 1934, jednak podobnie jak Środa i Śrem posiadał piękna farę, która do naszych czasów zachowała się jako wielokrotna przebudowa budowli późnogotyckiej. Wszystkie trzy miasta miały charakterystyczne dla średniowiecza kościoły szpitalne pw. Św. Ducha.

Bryła kościoła Chrystusa Króla widziana od strony ulicy Wrocławskiej.

Po średzkim kościele nie ma już niestety śladu, jarociński to ruina (ponoć ma zostać odbudowana), a jedynym funkcjonującym jest ten śremski, położony tuż przy mostowej przeprawie przez Wartę. Na koniec jeszcze o kwestii ustroju. Także i tutaj są podobieństwa i różnice, przyczyn chyba najbliżej Środzie do Śremu. Początkowo, póki główną jednostką organizacyjną była kasztelania Śrem miał tę przewagę nad Środą, ze od zarania był kasztelanią. Wynikało to głownie z jego strategicznego położenia. Środa weszła na arenę dziejów później i spóźniła się w drodze po kasztelanię, bo istniał potężny Giecz. Środa jako królewszczyzna doczekała się starostwa (co prawda niegrodowego). W rezultacie, w miarę utraty znaczenia przez kasztelanie Śrem i Środa miały bardzo podobny ustrój. Co innego Jarocin. Praktycznie od zarania funkcjonował jako miasto prywatne, początkowo w rękach Wojciechowiców/Jarockich, a później Górskich, Miłosławskich herbu Doliwa/Jarockich a wreszcie Radolińskich.

Tzw "nowa pastorówka", budynek z początku XX wieku, po przeciwnej stronie ulicy Wrocławskiej.


Bryła śremskiej fary czyli kościoła pw. Wniebowzięcia NMP. Choć dokładna data jej wzniesienia nie jest znana przypuszcza się, że budowę rozpoczęto już w XIVw. Praktycznie w niezmienionej postaci przetrwał do dnia dzisiejszego. Gotycka świątynia ma 45 m długości i 12 szerokości.


Fasada wschodnia.	Od strony absydy śremskiej fary stoi św. Jan Nepomucen. Nepomuki chroniły m.in od powodzi.


Ołtarz główny śremskiej fary.	Na południowej ścianie fary znajduje się ten zabytkowy, pruski reper, punkt wzorcowy wysokości - 67,190 m n.p.m.

Jarocińska fara czyli kościół sw. Marcina. Pierwszą świątynię wymienia już dokument z 1287 roku. Drewniana świątynia fundowana przez Zarębów została znacznie zmodernizowana w 1406 roku. W 1610 istniała już świątynia murowana z czworoboczną wieżą, która uległa zagładzie w 1663 roku. Ponowna przebudowa nastąpiła z fundacji Radolińskich w latach 1773-75. W 1838r. starą wieżę, znajdujacą się w nie najlepszej kondycji zastąpiono nową, obecną, a w 1910 roku ujednolicono wszystkie elewacje a na jednej ze ścian umieszczono wspaniale skomponowany zegar słoneczny z łacińską sentencją: cień przemija, światło pozostaje. W latach 1997-2002 przeprowadzono jej remont generalny. Na wieży znajduje się zegar mechaniczny z 1849r


Przepiękne w formie krużganki zamykające dziedziniec świątyni powstały w latach 1834-38.	Ołtarz główny.

Lewobrzeżny Śrem. Tzw. Klasztorek, czyli dawny klasztor franciszkanek. Pierwotnie, jeszcze przed 1270r. w tym miejscu istniał pierwszy klasztor franciszkanów. W 1616 roku teren przekazano Klaryskom z Gniezna, które zbudowały tutaj klasztor z drewnianym kościołem. Obiekty te spłonęły w 1766r., jednak już 20 lat później Klaryski zbudowały murowany klasztor. W 1838 roku nastąpiła kasata zakonu. Po kasacie zakonu obiekty należały do niejakiej Krzyżanowskiej z Murzynowa k. Środy, a po bitwie pod Książem zorganizowano w nich lazaret w którym dokończył żywota dowódca obozu w Książu mjr. Florian Dąbrowski. W 1855 roku właścicielami klasztoru zostali Jezuici, którzy przenieśli się tutaj z z Obry. Oni właśnie rozbudowali klasztor i nadali mu charakterystyczne elementy gotyckie. Jezuici założyli tutaj kolegium św. Józefa - szkołę męską, jednak na mocy decyzji władz pruskich z 1872r musieli opuścić śremską placówkę i całą prowincję poznańską.


Ul. Poznańska w Śremie, dawny Ostrówek. To właśnie tutaj przenieśli się franciszkanie z Żabikowa w 1621r, po pożarze klasztoru w 1597r. Zdjęcie lewe pochodzi z 1999roku, zaś prawe to już rok 2007 i trwający remony zabudowań zespołu klasztornego. Kościół to barokowa, trójnawowa budowla halowa. Węższe i starsze jest prezbiterium.


Zdjęcie od ulicy Franciszkańskiej, doskonale oddaje różnice pomiędzy bryłą kościoła halowego i prezbiterium.	Barokowa brama pochodzi z 1779 r.


Neogotycki budynek śremskiej poczty pochodzi z 1890r.
	Jarocin. Jedna z dwóch pomnikowych lip na dziedzińcu kościoła św. Marcina. Obydwie mają po 380 cm obwodu.

Śremski "Bazar", czyli XIX wieczny hotel z restauracją skupiający życie towarzyskie Polaków w czasie zaborów. Budynek stoi w południowej części tzw starego rynku - placu przy którym stał drugi w histori Śremu budynek klasztorny franciszkanów z kościołem św. Krzyża fundacji Władysława Jagiełły z 1426r. W 1597r klasztor doszczętnie spłonął, co skłoniło zakonników do ponownej zmiany jego lokalizacji.

Zdjęcie z 1999r. Drzewka trochę podrosły...


Popiersie Józefa Wybickiego, autora słów hymnu, dla którego podobnie jak dla J.H. Dąbrowskiego Wielkopolska stała się mała ojczyzną. Choć pochodził z kaszubskiego Będomina, to właśnie w pobliskich Manieczkach - donacji napoleońskiej - osiadł.	Figura MB z dzieciątkiem z 1841r w poł-zach. pierzei rynku

Wraz z nastaniem panowania pruskiego Śrem i Środa stały się miastami powiatowymi, Jarocin zaś znalazł się w powiecie krotoszyńskim. Śrem i Środa liczyły wówczas nieco ponad 100o mieszkańców i 200 domów. Jarocin liczył 965 mieszkańców i niespełna 79 domów. Jednak w połowie XIX wieku Śrem liczył już 3550 mieszkańców, a Środa o tysiąc mniej. Jarocin był jeszcze mniejszy: 1976 mieszkańców, a od 1817 roku funkcjonował w ramach powiatu pleszewskiego. W 1887 roku, po ponownej reformie administracyjnej, Jarocin również stał się siedziba powiatu. W dniu odzyskania niepodległości Śrem liczył 7287 mieszkańców, Środa - 7080, a Jarocin ok. 6000. Ogromnymi impulsami rozwoju miast pod koniec XIX wieku był rozwój przemysłu, ale także transportu, zwłaszcza kolejowego. Największą szansę w tym zakresie względnie uzyskał Jarocin, który w roku 1875 stał się węzłem kolejowym. 30 czerwca tego roku oddano do eksploatacji linię kolejową Oleśnica – Chojnice, a 10 grudnia oddano, przechodząca przez Środę linię Kluczbork – Poznań.

Śremski kościół pw. św. Ducha. Pierwszy, drewniany kościół szpitalny powstał w XVw. Obecny, jednonawowy, jeszcze gotycki powstał na pocz. XVIIw.

W roku 1888 powstała linia lokalna Jarocin – Kąkolewo (Leszno), a w 1906, również lokalne połączenie Mieszków- Śrem. Linia ta, w pierwszym odcinku powstała już w1885 roku i spinała Śrem z Czempiniem. Niestety w latach 90-tych XX wieku ta drugorzędna linia, która jeszcze w latach 60-tych była jedna z najbardziej ruchliwych linii dawnego województwa poznańskiego, została zamknięta dla ruchu pasażerskiego, a ruch towarowy odbywa się tutaj bardzo nieregularnie. Według naszych informacji odcinek od miejscowości Psarskie do Czempinia jest już nieprzejezdny. Ale Śrem to nie tylko kolej. Dzięki swemu położeniu nad druga co do wielkości rzeka Polski, również i droga wodna zyskiwała (do pewnego czasu, niestety!) na znaczeniu. W 1912 roku powstało nadbrzeże załadunkowe. Ważna role zawsze odgrywały też śremskie mosty. Pierwsze wzmianki o ich istnieniu pojawiają się juz w XV w. W XIX wieku dwa skrajne „suche punkty” koryta Warty spinało pięć mostów! W 1901 roku drewniany most z uchylnym przęsłem na Warcie, zastąpiono mostem żelaznym, który wysadzony został w 1939 roku przez polskich saperów.

W 1970 powstał most żelbetowy – a w zasadzie dwa mosty, spinające brzegi Warty i tzw. „kanału ulgi”. Środa prócz linii kolejowej Kluczbork – Poznań miała od 1902 roku jeszcze jedno połączenie z Poznaniem: Wąskotorową linie Środa – Kobylepole, która przetrwała do końca lat 70-tych XX wieku. Duże znaczenie dla Jarocina i Śremu miało wojsko (i odwrotnie). W okresie międzywojennym w Jarocinie stacjonował 70-ty pułk piechoty i szkoła podoficerska, a następnie jeden z batalionów 68 pułku piechoty z Wrześni. Po II wojnie światowej krótko gościł tutaj Kołobrzeski Pułk Bombowców Ciężkich (1945-48) i pododdział artylerii jednostki z Pleszewa. Od 1957 w Jarocinie mieści się batalion budowy lotnisk, który od 2003 roku nosi nazwę 16 batalionu usuwania zniszczeń lotniskowych. W Śremie w okresie międzywojennym również istniały okresowo szkoły podoficerskie, a tuz przed wybuchem II wojny światowej przeniósł się tutaj sztab Wielkopolskiej Brygady kawalerii ze składu Armii Poznań.

Po zakończeniu wojny, od 1958 roku stacjonował tu 37 pułk łączności Wojsk Lotniczych, jednostka z tradycjami wojennymi, która stacjonowała w Pruszkowie, a następnie w Nowym Dworze Mazowieckim. Od 1967 roku pułk zmienił nazwę na 6-ty pułk łączności Lotnictwa operacyjnego. Na krótko w latach 1998-2003 funkcjonował on w strukturze brygadowej jako 6 Brygada Dowodzenia WLOP, by ponownie przejść w stan pułku. Ostatecznie, do końca 2007 pułk ulegnie rozformowaniu a na jego bazie powstanie 6-ty batalion dowodzenia. Jednocześnie jednak formowana jest 4 Brygada Wsparcia Dowodzenia. W Polsce Ludowej wszystkie trzy miasta, aż do reformy administracyjnej w 1975 roku były miastami powiatowymi, by stać się nimi ponownie w roku 1999.

Tyle pozostało po jarocińskim, gotyckim kościele św. Ducha. Drewniana świątynia istaniała tutaj już przed 1437 rokiem. Obecną murowaną bryłę postawiono w roku 1516. Od 1833 roku kościół znajduje się w ruinie. Jak głosi tablica informacyjna umieszczona na murze, świątynia ma być odbudowana.

Potężny impuls do znacznej rozbudowy Śremu dała decyzja o lokazlizacji tutaj jednej z największych w Polsce odlewni żeliwa, oddziału poznańskich zakładów Cegielskiego. Aby uzmysłowić sobie wielkość tego założenia warto przytoczyć liczby. Kiedy podjęto decyzję o budowie odlewni Śrem liczył 16 tys. mieszkańców. Plany budowy odlewni zakładały budowę zakładu, osiedla mieszkaniowego z infrastrukturą usługową na 2500 mieszkańców oraz podwojenie liczby wszystkich mieszkańców Śremu. Dziś Śrem jest największym miastem z tej trójki; liczy 31 tys. mieszkańców. Jarocin zamieszkuje 25 tys. ludzi a Środę - 22 tys.

Widok ruiny kościoła św. Ducha z korony jarocińskiego amfiteatru.

A to już sam amfiteatr, zbudowany w 1978r. To tutaj odbywał się słynny jarociński festiwal rockowy, choć pierwotnie festiwal pod nazwą "Wielkopolski erytmy młodych" odbywał się już od 1970r w sali Domu Kultury. W 1983 roku impreza zmieniła nazwę na Festiwal Muzyków Rockowych. W amfiteatrze odbywały się koncerty, które, wobec ogromnego zainteresowania, w kolejnych edycjach festiwalu przeniesiono na stadion. Ostatnia edycja legendarnego festiwalu odbyła się w 1994 roku.

Modernistyczny budynek z 1910 roku przy ulicy Mickiewicza mieści Muzeum Śremskie.

Jarocin. Ulica św. Ducha prowadząca do rynku


Jarocin nadal jest węzłem kolejowym choć jego znaczenie, wobec zamykanych kolejno, nierentownych linii spada. Budynek dworca kolejowego typu wyspowego widziany z kładki dla pieszych.	Nieczynne już dziś urządzenia na linii kolejowej Mieszków - Czempiń w pobliżu stacji kolejowej w Śremie. Linia ta to też już historia.


Warta w Śremie. Po prawej masywna bryła śremskiej fary z wysoką wieżą.	Krzyż na lewym brzegu Warty w Śremie stoi na przyczółku dawnego mostu.


Tablice z reprodukcjami pocztówek przedstawiających dawny Jarocin zdobią rynek miasta przygotowującego się do obchodów 750 lecia.
Wycieczkę odbyliśmy w roku 2007 (do Śremu także w 2000)

W podróży i przed wiedzę zaczerpnąć można z:
P. Anders "Jarocin" WBPiCAK, Poznań 2007
Z. Szmidt "Śrem" WPB, Poznań 1994
P. Libicki, „Wielkopolska. 21 jednodniowych wycieczek”, Poznań 2001
W. Łęcki, „Wielkopolska. Przewodnik po miejscach ładnych i ciekawych” , Poznań 2003
J. Sobczak „Szlakiem Wiosny Ludów”, wydawnictwo WBP, Poznań 1998
J. Łuczak "Wielkopolska. Przewodnik turystyczny", oficyna wydawnicza GiP, Poznań 2003
P. Maluśkiewicz "Barokowe kościoły Wielkopolski", WBPiCAK, Poznań 2006,
„123x Wielkopolska” praca zbiorowa, Poznań 1995
„155x Wielkopolska” praca zbiorowa, Poznań 2000
"202x Wielkopolska" praca zbiorowa p.red. W. Łęckiego, Poznań 2005
"Wielkopolska. Polska niezwykła" Turystyczny atlas samochodowy. DEMART 1:250000