Kierujemy się do stolicy wielkopolski, do stolicy - jednej ze stolic Mieszkowego państwa Piastów, do Poznania przedlokacyjnego, u rozwidleń Warty i Cybiny oraz do warownego średniowiecznego Poznania na lewym brzegu Warty. Zdawało nam się, że dobrze znamy Poznań- wszak to tylko 30 km od Środy! Jakże się zdziwiliśmy, gdy przygotowując się do wyjazdu zaczęliśmy kompletować literaturę. Ileż to ciekawych miejsc mieliśmy teraz poznać bliżej, podczas gdy zwykle mijało się je bez głębszego zastanowienia. Ileż to ciekawych elementów topografii miasta zdawało nam się dotąd luźną, niezwiązaną w jeden organizm zabudową. Przyszła kolej na rozwiązanie mitów, niewiedzy i nieświadomości. Zdawaliśmy sobie  oczywiście od początku sprawę, że Poznań to zbyt duża aglomeracja, zbyt ważna historycznie, zbyt obszerna zabytkami, by można było ot tak po prostu obejść wszystko w jeden dzień. Przeprowadziliśmy więc rozpoznanie w literaturze, które pozwoliło nam na podzielenie wycieczki na dwie: "Poznań przedlokacyjny i lokowany" w jeden dzień i "Poznań pod zaborami" w inny. Prócz tego odrzuciliśmy na inne okazje min. cytadelę, która jako żywo wpisuje się w ten drugi temat, wydała nam się jednak zbyt obszerna. W obydwu trasach musieliśmy także odrzucić kilka obiektów, do których dojście nie leżało nam "po drodze", czego później czasami bardzo żałowaliśmy.  W rezultacie  szlakiem  "Poznania przedlokacyjnego i lokowanego" przeszliśmy dwukrotnie  w rocznym odstępie czasu. 

    Tymczasem więc, rankiem kierujemy się do Poznania, autobusem, bo zwiedzanie centrum Poznania samochodem nie ma najmniejszego sensu. Wysiadamy na Ratajach i zmieniamy środek transportu na tramwaj, by po krótkiej przejażdżce wysiąść na Śródce. Dlaczego postanowiliśmy zwiedzać Poznań od tego miejsca. Cóż... to wydało nam się odpowiednie z kilku powodów. Po pierwsze tuż obok jeziora Maltańskiego (obok ronda Śródka) znajduje się dziś jeden z najstarszych zabytków Poznania - romańsko - gotycki kościół pw. św. Jana Jerozolimskiego. Skąd też niedaleko do przedlokacyjnej osady Śródka, a także na Ostrów Tumski - do serca piastowskiej Polski. Tak więc na pierwszy ogień idzie wspomniany już kościół pw. św. Jana Jerozolimskiego, który należał do zakonu Joannitów. Główna siedziba tego rycerskiego zakonu znajdowała się na Malcie, stąd nazwa poznańskiej dzielnicy. Początkowo stojący tutaj kościół pw. św. Michała wraz z przytułkiem dla ubogich podarowany został w drugiej połowie XII wieku Joannitom przez Mieszka Starego. 

    Obecny kościół to fundacja Joannitów i był jedną z pierwszych w Polsce budowli ceglanych (choć jeszcze w stylu romańskim). Kościół gruntownie przebudowano w XV w stylu gotyckim. Misją Joannitów było min. opieka nad chorymi właśnie, ale nie tylko - gościny zaznać mogli tu wędrowcy, podróżnicy, ubodzy. Świątynia rycerzy Joannitów stała przy ważnym trakcie komunikacyjnym z grodu Poznańskiego do Giecza i Gniezna. Położona obok dzielnica nazywa się Komandoria - od miejsca siedziby komandora zakonu. Szczególnie urokliwie wygląda wejście główne do świątyni z zachowanymi elementami romańskimi. Z kościelnego dziedzińca widać skrzącą się taflę jeziora maltańskiego. Idziemy przez rondo Śródka w kierunku widocznej z daleka Katedry. Wcześniej jednak skręcamy w prawo w ulicę bydgoską, która stanowi dziś główną oś komunikacyjną pradawnej dzielnicy Śródka.

    Była to przedlokacyjna osada położona obok Poznańskiego grodu. Jeszcze w latach 50-tych jej ulica Ostrówek stanowiła główny trakt komunikacyjny z Poznania do Warszawy. Po oddaniu do użytku nowych mostów na Warcie (Mieszka i Bolesława Chrobrego) Śródka pozostała w zasłużonej ciszy i uboczu. Centralnym punktem jest gotycki kościół pw. św. Małgorzaty, który zdaje się zajmuje cały rynek Śródki. Tuż obok ciekawie wygląda klasycystyczna bryła kongregacji Filipinów. Ciekawostką jest to, że budek ten wznoszono na raty: skrzydło zachodnie to autentyczny klasycyzm (ok. 1770) zaś skrzydło północne to XX wieczna dobudowa z zachowaniem stylu pierwotnej budowli. Zwiedzamy kościół pw. św. Małgorzaty i kierujemy się dalej ulicą Bydgoską, by po kilkudziesięciu metrach skręcić w prawo, w kierunku stojącego na wzniesieniu kościoła św. Kazimierza. Podziwiamy przepiękną, pilastrową fasadę kościoła, który choć początkowo zbudowany i użytkowany przez Zakon reformatów od II poł. XX wieku użytkowany jest przez parafię polsko - katolicką.

    Wracamy do centrum Śródki i kierujemy się Ostrówkiem do Warty. Na jej drugim brzegu widać potężną bryłę katedry i zabudowań wokół niej. Dziś na końcu ulicy Ostrówek: po drugiej stronie Warty zachowały się jeszcze przyczółki dawnego mostu na Warcie. Schodzimy wzdłuż Warty do mostu Mieszka i udajemy się na Ostrów. Wyspa otoczona ze wszystkich stron rozwidleniami warty i Cybiny, a nadto bagnami i rozlewiskami stanowiła doskonały punkt obronny. Nie dziwi więc, że wczesnopiastowski Poznań stał się jednym z najważniejszych (tzw. centralnych) grodów w państwie. Niedawno, w trakcie badań prowadzonych przez UAM uchwycono fundamenty mieszkowego palatium - jednego z największych, obok tego z Ostrowa Lednickiego i nieukończonej budowli z Giecza. 

    Sam gród swą wielkością był równie imponujący. Częściowo na fundamentach palatium stoi dziś gotycki kościół pw. Marii Panny. Zwiedzanie Ostrowa Tumskiego rozpoczynamy od katedry i jej wspaniałych podziemi.   Istotnie, wielkie wrażenie robią kamienne relikty romańskiej katedry, grobowce Mieszka i Chrobrego i słynna już chrzcielna misa, którą do niedawna uznawano za tą gdzie Mieszko przyjął chrześcijaństwo (na fali badań milenijnych 1966r). Od poł. lat 80-tych historycy skłaniają się raczej ku basenom chrzcielnym na Ostrowie Lednickim, odsyłając zagadkę misy z podziemi katedry poznańskiej do obrzędów chrzcielnych - lecz nie tych pierwotnych. Dużo czasu zajmuje nam zwiedzanie wieńca kaplic jakie otaczają poznańską katedrę. Niestety Złota Kaplica fundacji Raczyńskiego znajduje się w remoncie. Z katedry kierujemy się najpierw do Akademii Lubrańskiego. 

    Ten bardzo klasyczny w formie budynek mieścił ongiś pierwszą poznańską uczelnię wyższą ufundowaną przez biskupa Jana Lubrańskiego w 1518 roku. W jej powstaniu swój udział miał również król Zygmunt Stary. Od przedwojnia w budynku Akademii znajduje się Archiwum Archidiecezjalne. Od Akademii podążamy do niewielkiego kościoła gotyckiego pw. NMP. Dziś pełni rolę kościoła pomocniczego, pierwotnie jego pierwowzór - budowla kamienna stanowił kaplicę pałacową.

    W narożniku od strony katedry spotykamy tzw "piekielny kamień" - granitowy głaz, o który ostrzono średniowieczną broń. Podobny znajduje się w romańskim kościele pw. św. Mikołaja w Gieczu, a także w wielu innych kościołach o średniowiecznym rodowodzie. Opuszczamy Ostrów Tumski i udajemy się w kierunku centrum czyli lokowanego średniowiecznego miasta. Tuż za mostem Chrobrego skręcamy w lewo, by przejść w ulicę Chwaliszewo. Ta ciekawa ulica, będąca osią komunikacyjną pozostającej na uboczu dzielnicy Chwaliszewo, pełniła podobnie jak Ostrówek na Śródce rolę głównej arterii wylotowej w kierunku na Warszawę. Dochodzimy do krzyża ustawionego tutaj przy dawnym moście nad jedną z odnóg Warty. Koryto zasypano w 1968 roku, do dziś pozostał przyczółek mostu z krzyżem. po lewej stronie mijamy kościół Wszystkich Świętych, który z racji położenia nie znalazł się na trasie naszej wycieczki. Był on dawniej zaborem ewangelickim, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie stoi pastorówka, czego już niestety nie ujrzeliśmy. Przechodzimy przez ruchliwą ulicę Garbary i wchodzimy juz w bezpośrednie sąsiedztwo średniowiecznego lokowanego grodu. Wkrótce dochodzimy do miejsca gdzie istniała brama zwana "Wielką" (oznaczone czerwonym brukiem i pamiątkową tablicą). Brama została zburzona przez zaborcę w XIX wieku.

    Poznań założony został w 1253 roku (lokacja magdeburska) przez książęta Przemysła I i Bolesława Pobożnego na lewym brzegu Warty. Gród zajmował 21 ha, a jego centrum czyli dzisiejszy rynek znalazło się pomiędzy osadami służebnymi św. Wojciech i św. Marcin, w których istniały (i istnieją do dzisiaj) kościoły. Miasto założono w pobliżu  istniejącej osady św. Gotarda (dzisiejszy kościół Jezuitów) otoczono murami w XIII w, a ich długość wynosiła 1700 m. W ich biegu znajdowały się 4 duże bramy i aż 32 baszty. Ulicą Wielką dochodzimy do północno - wschodniego naroża rynku. Najbardziej okazałym punktem jest oczywiście wspaniały renesansowy ratusz, jeden z piękniejszych renesansowych obiektów w Polsce. Zwiedzamy rynek, w tym dwa pałace: Mielżyńskich (z pamiątkowymi tablicami o pobycie Dąbrowskiego i Wybickiego) oraz Działyńskich z urzekającą fasadą i jeszcze bardziej reprezentacyjnym zwieńczeniem. Dochodzimy też do punktu , w którym w fasadzie kamienicy (na narożniku od fary) wmurowano pamiątkową tablicę wskazującą poziom wody w trakcie powodzi roku pańskiego 1736. Zmierzamy do fary. Już od wyjścia z rynku fasada poznańskiej fary przytłaczała nas swym przepychem, ogromem i elegancją. Utrzymany w białoczerwonej tonacji, bogato pilastrowany, zdobiony rzeźbami budynek wygląda imponująco i godnie. Pierwotna fara (główny kościół miasta) mieściła się w okolicach dzisiejszego Placu Kolegiackiego, przez UM. Była prawdopodobnie ogromna (rozmiary zbliżone do katedry), ale w wyniku uderzenia pioruna, kilku zaniedbaniami i katastrof budowlanych uległa destrukcji. 

    Zbudowany przez Jezuitów nowy kościół był mniej imponujących rozmiarów, ale jego barokowe piękno pozostaje bezsporne. W kilku poprzednich sezonach na Placu Kolegiackim trwały badania archeologiczne, których celem było uchwycenie zarysów i zbadanie pierwotnej fary. Pomiędzy Placem Kolegiackim a farą znajduje się skromny w formie zabytkowy budynek probostwa. Na skwerku za budynkiem władze miasta ustawiły spiżowe koziołki - symbol miasta, autorstwa Roberta Sobocińskiego. Wszak pozostający w tych samych białoczerwonych barwach budynek naprzeciw koziołków to budynek UM, zaś dawniej dawne kolegium jezuickie. Przechodzimy od fary, przez Plac Kolegiacki, kierując się ulicą wodną ponownie do rynku. Po drodze, przy narożniku rynku wznosi się dawny pałac Górków - jednego z najznakomitszych rodów Wielkopolski, ściśle powiązanego z Kórnikiem. Przecinamy rynek pomiędzy ratuszem i Odwachem, zahaczając po drodze o pomnik Bamberki i kierujemy się di ulicy Zamkowej, która malowniczo wznosi się do dawnego zamku Przemysła. Obecny budynek to tylko XIX wieczna pruska imitacja, ale podjęto w ostatnim czasie starania reaktywacji tego historycznego obiektu. Tuż przed wejściem na zamkowy dziedziniec wznosi się kościół Franciszkanów. Wspaniała barokowa budowla, kryje dziś jeszcze jedną atrakcję - makietę średniowiecznego Poznania. 

    Ze wzgórza zamkowego wracamy ulicą zamkową i wchodzimy w Masztalarską, gdzie spotykamy zachowany fragment jednej z baszt zewnętrznego pierścienia murów obronnych.  Dochodzimy do skrzyżowania z Wroniecką, która była północną arterią wylotową z miasta. Prowadziła do osady św. Wojciech, która znajdowała się kilkaset metrów na północ. tymczasem przy skrzyżowaniu stoi kościół Katarzynek, wzniesiony dla najstarszego w Poznaniu zakonu żeńskiego w I poł. XIV w. Na przestrzeni wieków był jednak kilkakrotnie przebudowywany i zatracił swój pierwotny charakter. Zawiera w sobie jednak dwie ciekawostki. Do jego podziemi Prusacy przenieśli prochy Mikołajka Skrzetuskiego - pierwowzoru Sienkiewiczowskiego "Ogniem i Mieczem". Pierwotnie pochowany był w podziemiach kościoła św. Józefa stojącego dziś na św. Wojciechu. Drugą ciekawostką jest to, że na dziedzińcu klasztoru przy kościele znajduje się jedyna zachowana do dziś baszta wewnętrznego pierścienia murów. Baszta ta niestety niedostępna jest dla zwiedzających. Podążamy ulicą wroniecką do wylotu na Małych Garbarach. Stoi tutaj budynek pływalni miejskiej, który przed wojną był synagogą. Przecinamy Małe Garbary i i idziemy dalej w kierunku św. Wojciecha. Po kilkunastu metrach dochodzimy do miejsca skąd po obydwu stronach ulicy widać kościoły. Postanawiamy zacząć od tego większego, barokowego z przepiękną fasadą. Wewnątrz trafiamy na tablicę - inskrypcję o Mikołaju Skrzetuskim. Projekt tablicy stworzył nie kto inny jak sam Robert Sobociński. Zwiedzamy kościół i udajemy się na drugą stronę do kościoła św. Wojciecha. Ta gotycka budowla, była ongiś kościołem osady obok której wyrósł lokowany Poznań.

    Dziś kościół mieści w swych podziemiach nekropolię wybitnych Wielkopolan zwaną także "poznańską skałką". Nowa część podziemi zlokalizowana została pod przykościelnym dziedzińcem, a wejście do niej to aluminiowo szklana klatka schodowa zadziwiająco trafnie, naszym zdaniem, współgrająca z ceglanym gotykiem. Prosimy na probostwie o możliwość zwiedzenia podziemi, które na co dzień niestety nie są udostępnione zwiedzającym i rozpoczynamy wielką przygodę w podziemiach kościoła św. Wojciecha. Wchodzimy od strony zachodniej kościoła do starych podziemi, które biegną pod kościołem. Co raz spotykamy nisze z trumnami, z reguły osobistości kościoła, w jednym z pomieszczeń zlokalizowano dość upiorne w swej wymowie ossarium - rumowisko ludzkich kości. W dość wąskim korytarzu, wśród pajęczyn, starych trumien czujemy się jak bohaterowie z "wakacji z duchami". Wreszcie przechodzimy przez wyłom w murze przez który dostajemy się do nowej, przestrzennej części katakumb. Dech zapiera nam w piersi, bo oto na specjalnym granitowym postumencie stoją trumny, a obok nazwiska: Paweł Edmund Strzelecki, Feliks Nowowiejski, Józef Wybicki, Antoni Amilkar Kosiński, Andrzej Niegolewski - przez myśl przebiegają nam książki Brandysa o Kozietulskim i końcu świata szwoleżerów.

    Istotnie panteon wielkich Polaków. Wreszcie obok trumny ze szczątkami Wybickiego stoi urna z sercem Jana Henryka Dąbrowskiego. Miejmy nadzieję, że po tych wszystkich peregrynacjach tutaj zawsze (choć wbrew testamentowi) znalazło swój spoczynek). Opuszczamy podziemia pełni wrażeń i podążamy do wnętrza kościoła, gdzie pochowany jest także Karol Marcinkowski. Opuszczamy wzgórze i idziemy jeszcze dalej na północ. kilkadziesiąt metrów za kościołem św. Józefa rozciąga się jeszcze jedna nekropolia: cmentarz zasłużonych Wielkopolan. Spotykamy tutaj grobowce min Cyryla Ratajskiego, Edmunda Taczaka i Hipolita Cegielskiego. Opuszczamy, po krótkiej chwili cmentarz i spokojnym krokiem wracamy do rynku - wszak zrobiła nam się pora obiadowa, a my pokonaliśmy już kilka ładnych kilometrów. Po krótkim posiłku do obejrzenia pozostały nam jeszcze trzy obiekty. Idziemy więc wprost do pierwszego. Jest nim rozległy, gotycki kościół Jezuitów, który zbudowany został dla Dominikanów już w XIII w. Kościół później wielokrotnie przebudowywano (np. XVIII w stylu barokowym) stąd też dzisiejsza elewacja frontowa nie przypomina już raczę budowli gotyckich, choć kilka elementów tego stylu udało nam się wyłowić. Kościół Jezuitów to najstarsza świątynia lokowanego miasta, a przed nim to właśnie tutaj istniał kościół św. Gotarda, tutaj właśnie należało by więc doszukiwać się najbardziej pierwotnej części lokowanego miasta.

    Odnowiony przed kilku laty Bazar robi wspaniałe wrażenie, ale sam w sobie jest dla nas zapowiedzią kolejnych odwiedzin Poznania, tym razem pod hasłem "dziewiętnastowieczny Poznań z najdłuższej wojny nowoczesnej Europy" Tymczasem idziemy Paderewskiego  Al. Marcinkowskiego w dół, aż do ulicy św. Marcin, gdzie stoi gotycki kościół pw. św. Marcina. Stał ongiś na południowych. stokach Muszej Góry i stanowił centrum przedlokacyjnej osady otwartej św. Marcin. Pierwotny kościół stał już w XI w i z pewnością był drewniany. Obecny kościół powstał jako późny gotyk w XVI w. Na placu za kościołem znajduje się tablica upamiętniająca pierwszy w Polsce pomnik wieszcza Adama, który stanął tutaj w 1859 roku. Spod kościoła wracamy św. Marcinem i Ratajczaka na PKS. Sporo dziś zobaczyliśmy, Poznań którego nie znaliśmy z pewnością wcześniej.