Z dawien dawna już marzyliśmy o wycieczce tzw. "południowym szlakiem" jak go zwykliśmy określać na własny użytek. Pomysł trasy, rozpoznanie, jakże ciekawych obiektów i wreszcie nieodparta chęć przebycia tej, a nie innej trasy pojawiły się u zarania naszych krajoznawczych zainteresowań. Nie dane nam było jednak pojechać tym szlakiem dobrych parę lat, bo zawsze na horyzoncie pojawiały się trasy, które całkowicie zawładnęły naszą wyobraźnią. Toteż kiedy wreszcie zdecydowaliśmy się, traktowaliśmy ją  niemal mistycznie, legendarnie, słowem - kultowo! Wczesnym rankiem kierujemy się drogą krajową nr 11 na południową rubież powiatu. Przekraczamy most na Warcie i skręcamy równoleżnikowo na lewy jej brzeg. To jeszcze teren gminy Nowe Miasto, włączony w skład powiatu na mocy reformy administracyjnej w 1999 roku. Jedziemy początkowo "łącznikiem" do drogi wojewódzkiej Klęka - Pysząca, ale kiedy już do niej docieramy, odbijamy w prawo, by dojechać do miejsca równie legendarnego jak sam szlak dla nas.  Tym miejscem jest Rogusko, a ściślej mówiąc jedna z historycznych przepraw przez Wartę, które w zamierzchłych czasach realizowały tranzyt na osi północ - południe, w praktyce to jedno z przejść Szlaku Bursztynowego, ale także strategiczny przesmyk z Wielkopolski na Śląsk i jedna z niewielu "bram"; pamiętać bowiem trzeba, że czasy średniowiecza to czasy puszcz, borów, rozlewisk i bagien, wśród których istniały li tylko naturalne odwieczne szlaki. Dojeżdżamy wśród leśnej otuliny, zdawałoby się na koniec świata, do ostatniej jego wioski. Rogusko to maleńka wioseczka położona przy wale przeciwpowodziowym rzeki Warty. Tuż przed wsią droga odbija w prawo, by po 200 metrach znaleźć się w okolicach brodu. 

   Dziś znajduje się tu opuszczone gospodarstwo i krzyż upamiętniający miejsce przeprawy. Kto wie, może to tędy podążała łupieżcza wyprawa Brzetysława na Gniezno w 1038 roku? Z Roguska wracamy drogą wśród lasów doliny Warty wprost do Chociczy. Oglądamy tutaj Pałac należący do spokrewnionej z Kennemannami z Klęki zniemczonej rodziny  francuskiego pochodzenia Jouannów. Sama Chocicza wchodziła w skład klucza majątków dzierżonego przez współtwórcę HAKATY Hermana Kennemnna. Pałac o cechach eklektycznych powstał w 1920 roku i przypomina nieco klasycystyczną siedzibę ziemiańską z charakterystycznym ryzalitowym tympanonem, mansardowym dachem i porządkującymi całość pilastrami. Jedziemy z Chociczy do pobliskich Kolniczek. Znajduje się tutaj dość ciekawy w formie powojenny kościół pw. św. Narodzenia NMP. Nie on jednak jest głównym celem naszego zainteresowania. Jako miłośnicy kultu epoki napoleońskiej, tradycji niepodległościowych zrywów, z nabożeństwem oglądamy płytę nagrobną kolejnego napoleończyka na szlaku naszych wędrówek.

    Niepozorny, oparty o mur kościoła kamień kryje prochy Anastazego Czapskiego. Już w Kolniczkach staramy sobie wyobrazić jak może wyglądać drewniany kościółek św. Józefa Oblubieńca NMP, który obecnie stoi w Boguszynku, ale do 1951 roku był kościołem parafialnym właśnie w Kolniczkach, kiedy to zastąpiła go obecna murowana konstrukcja. Staramy się wyobrazić sobie go tutaj w tym kolnickim krajobrazie, wszak nie często zdarza się, że kościół, który zniknął z krajobrazu, odnajdujemy gdzie indziej, tak jakby stał tam od zawsze. Opuszczamy więc jeszcze przed południem Kolniczki i wracamy do "wojewódzkiej" Klęka - Pysząca, kierując się wprost na Boguszyn.To tutaj znajduje się jeden z najbardziej nietypowych dworków szlacheckich jakie napotkaliśmy na szlakach naszych wędrówek. Osadzony w założeniach neogotyku angielskiego dworek przypomina obronne założenie zamczyska średniowiecznego lub, co nam bliższe sercu, pomniejszoną w strukturze i wielkości wersję kórnickiej rezydencji. Właścicielem dworu był, nie któż inny jak wielki Polak, napoleończyk, bojownik o niepodległość, płk Ludwik Szczaniecki. Był min. adiutantem J. H. Dąbrowskiego, a po jego śmierci także wykonawcą jego testamentu i opiekunem jego małoletnich dzieci.  

    Płk. Szczaniecki pochowany został w dobrze nam znanym Brzostkowie, będącym parafią żony. To właśnie tam znajduje się jego wspaniały nagrobek. Samo otoczenie dworu przypomina nieco masońskie "ogrody tajemnicy", które tworzyli członkowie lóż. Przychodzi nam na myśl Dobrzyca Gorzeńskiego, choć w tym przypadku mamy do czynienia z jednym dość zagadkowym elementem: olbrzymią w formie, neogotycką bramą wjazdową usadowioną w grobli. Z boku bram umieszczony jest napis " Poległym 1831 roku". Jedziemy asfaltówką z Boguszyna do Boguszynka, zbliżając się ponownie bliżej Warty. istotnie, w dość malowniczej krainie, na lekkim wyniesieniu opadającym w kierunku lasów - otuliny Warty stoi pięknie restaurowany kościółek, ten który do 1975 roku stał w Kolniczkach. Ta drewniana, zrębowa konstrukcja to dziś "dziewiąty" drewniany kościół powiatu, prócz ośmiu na prawym brzegu Warty w historycznej ziemi średzkiej. Opuszczamy Boguszynek, znów do drogi wojewódzkiej i dalej do Książa.

    Książ zapisał się w annałach złotymi zgłoskami, kiedy to właśnie tutaj w roku 1848, podczas Wiosny Ludów doszło do jednej z najkrwawszych bitew tej wojny. Już po podpisaniu tzw. ugody Jarosławieckiej (11.04.1848) wojska pruskie dokonały uderzenia na obóz polskich wojsk powstańczych, w którym zgrupowano ponad tysiąc kosynierów, 80 strzelców i studwudziestoosobowy szwadron jazdy. Mimo wsparcia z innych obozów i dzielnej obrony powstańcy nie mieli szans wobec zmasowanego ataku ok. 6000 żołnierzy pruskich. W wyniku prawie całodniowej bitwy poległo ok. 140 powstańców wobec 22 prusaków, a miasto spalono. Skutkiem bitwy było rozproszenie jednego z czterech głównych obozów powstańczych (najbardziej wysunięty na zachód), całkowite opanowanie lewego brzegu Warty przez Prusaków i gwałtowne pogorszenie sytuacji militarnej powstańców, tego jednego z najciekawszych zrywów niepodległościowych w historii Polski i Europy. Pamiątką po tych wydarzeniach jest pięknie zagospodarowany park - monument z mogiłami powstańców i kilkoma (!) pomnikami ich waleczności, usytuowany tuż przy wjeździe do Książa. Pośród zieleni drzew i przyciętych krzewów, chodzimy wśród dwóch kopców - mogił, w ciszy i zadumie podziwiając wspaniałe pomniki i próbując wyobrazi sobie czasy Wiosny Ludów, rozbudzonych nadziei i wielkopolskiej waleczności.         

    Z Książa kierujemy się na południe do Włościejewek. Tutaj wznosi się dwór w którym gospodarzył Andrzej Niegolewski, bohater spod Somosierry, a później jego syn Kazimierz Niegolewski. Właśnie we Włościejewkach Kazimierza zatrzymał się poeta Władysław Syrokomla, który w 10 rocznicę bitwy przebywał na mogiłach powstańców i poświęcił im wiersz, który dziś znalazł się na jednym z pomników usytuowanych przy mogiłach. Pałac jawi nam się jako totalna ruina, w której jednak mieszkają jeszcze ludzie. 

    Pierwotna bryła typowego polskiego dworku zepsuta została jeszcze dodatkowo fatalną w formie przybudówką, przytłaczającą wielkością dworek Niegolewskich, którą dodano pod koniec XIX wieku. Odwiedzamy jeszcze pięknie usytuowany gotycki kościół z pocz. XVI wieku. Z Włościejewek kierujemy się dalej na Dolsk, lecz wcześniej, po kilku kilometrach od Włościejewek zatrzymujemy się w Błażejewie przy urokliwym drewnianym kościółku pw. św. Jakuba Apostoła. Na przykościelnym terenie spotykamy dużo urokliwych ludowych rzeźb przedstawiających różnych świętych. Kościół związany jest z Bazyliką na Świętej Górze w Gostyniu. Opuszczamy spokojne i ciche Błażejewo i podążamy malowniczo wijącą się wśród polskich jezior drogą do Ostrowieczka.  

    W tutejszym dworze gospodarzyli Marianna i Michał Jasieccy, bohaterowie wspaniałego pamiętnika "Marianna i róże". Swego czasu byliśmy już w ich pierwszym majątku czyli Polwicy koło Zaniemyśla. Dziś odwiedzamy Ostrowieczko i dostrzegamy piękno jego położenia. Wszak do brzegu jeziora od tylnej elewacji ostrowieckiego dworku jest może, ze 100 metrów. Niestety park, tak skwapliwie opisany w pamiętniku robi na nas przygnębiające wrażenie, a może pokrzyw nie zachęca do wędrówki w kierunku brzegu jeziora. 

    Z Ostrowieczka już tylko "żabi skok" do ostatniego miejsca na naszej trasie, czyli Dolska. Co prawda "ostatnie miejsce", ale kilka ciekawych punktów. Zaczyna się już późne popołudnie, gdy stajemy przed gotyckim kościołem parafialnym pw. św. Michała w Dolsku. Spękane mury i braki w ceglanym wątku, nie wystawiają dobrej cenzurki miejscowym administratorom, gołym okiem widać, że kościół został pozostawiony sam sobie, chociaż wiemy, że tak szacownych zabytków nie wolno pozostawiać bez konserwatorskiej opieki.