Na prośbę mieszkańców w 1795 roku burmistrz wystąpił z pismem do władz Poznania o pozwolenie o likwidację obwarowań miejskich, które i tak istniały już tylko fragmentarycznie. Już od połowy XVIII wieku, w miejscu murów i fosy, budowano domy, pomieszczenia gospodarcze i urządzano ogrody. Rozebranie murów spowodowało, że istniejące dawniej przedmieścia za murami i fosą poczęły łączyć się z zabudową stałą grodu. Wiek XIX rozpoczął wielkie przemiany społeczno – gospodarcze, które w konsekwencji doprowadziły do wzrostu ludności miejskiej, która w roku 1825 osiągnęła 1814 osób wobec 1295 w roku 1816. Niespełna 50 lat później w Środzie mieszkało już 3,5 tys ludzi. Skutkiem wspomnianych przemian ustrojowych były również zmiany urbanistyczne, które charakteryzowały się min zanikiem funkcji obronnych murów i fos, zabudowa ich, bądź likwidacja. Innym objawem epoki industrialnej była rosnąca potrzeba umieszczania fabryk na obrzeżach miast i budowa dzielnic mieszkalnych. Kwadratowa, charakterystyczna dla średniowiecza siatka ulic odchodziła w zapomnienie. Nowe trakty komunikacyjne były nieregularne,  łączyły poszczególne dzielnice bezpośrednio, omijając centrum.  Rozwój Środy w XIX i na początku XX wieku następował w trzech zasadniczych kierunkach. 

     Wikariusz średzkiej kolegiaty, społecznik i organicznik ks. Teofil Kegel zaproponował utworzenie pasa zieleni – miejsca przechadzek, w miejscu zniwelowanych murów miejskich od ulicy Kilińskiego do Wiosny Ludów. Powstała dookrężna ulica w przebiegu od Przedmieścia Poznańskiego do ulicy Wiosny Ludów nosi dziś jego imię. W połowie XIX wieku funkcjonowało już obok dawnego Przedmieścia Poznańskiego Przedmieście Poznańskie Nowe kształtujące się wzdłuż ulicy Kilińskiego. Na przełomie XIX i XX wieku przy tej właśnie ulicy ulokowała się baza średzkich strażaków, która istniała w tym miejscu aż do lat 80-tych.

    W 1916 roku zbudowano drewniana wieżę, zaś 1933 murowane budynki administracyjno – garażowe. Obecnie budynkami administruje zakład oczyszczania miasta. W 1915 roku na dalekim już wówczas przedmieściu Poznańskim powstała rzeźnia, jeden z większych zakładów owego czasu w Środzie, co spowodowało dalszą zabudowę wzdłuż min ulicy Wawrzyniaka. Podobne skrócenie szlaku nastąpiło w kierunku na Gniezno, kiedy to połączenie przedmieść Pyzdrskiego i Góreckiego (może poprzez Przedmieście Giełda?) spowodowało powstanie ulicy Daszyńskiego jeszcze przed końcem XVIII wieku. W 1866 roku przy ulicy Wrzesińskiej (czyli właśnie dzisiejszej Daszyńskiego), będącej nowożytnym skrótem do szlaku na Gniezno zbudowano gmach starostwa powiatowego, który rozbudowano w 1929 do postaci znanej obecnie. 

    Na Przedmieściu Pyzdrskim domy budowano w osi traktu, daleko poza dawny kościół św. Idziego. Domy powstawały również wzdłuż drogi do Nowego Miasta (ulica Lipowa), którą podobnie jak „obwodnicę” (dzisiejsza 20-go Października) zamieniono w szosę. Ważnym w dziejach miasta i jego przestrzennego rozwoju punktem było uruchomienie przy trakcie do Nowego Miasta cukrowni, która zrywała z tradycją manufaktur i wprowadzała w miasto w krąg prawdziwego przemysłu. Pomimo tak znacznych przemian wiek XIX spowodował przestrzenny rozwój miasta o niespełna 5%, choć wzrost liczby domów przekroczył 30%! Jeszcze szybsze zmiany nastąpiły na początku XX wieku co miało ścisły związek z rozwojem przemysłu i planowym rozwojem przestrzennym, jaki realizowały władze miejskie.   Pod koniec XIX wieku magistrat, planując przestrzenny rozwój Środy, wzorował się na planach takich miast jak: Jarocin, Krotoszyn, Ostrów, Pleszew i Września. W 1903 roku zbudowano w rozwidleniu dróg Lipowa – 20-go Października (Długa) gazownię, którą rozbudowano w 1911. W 1905 roku przy ulicy Daszyńskiego powstała mleczarnia, a 10 lat później na Przedmieściu Poznańskim Nowym powstała rzeźnia, która istniała w tym miejscu do końca XX stulecia. Szybki rozwój dawnego Przedmieścia Pyzdrskiego do ulicy Granicznej (dzisiejsza Żwirki i Wigury) doprowadził w 1934 do włączenia w obręb miasta wsi Źrenica. Podobnie, dość gwałtowny rozwój zabudowy następował wzdłuż ulicy 20-go października i ulic dochodzących do niej od strony miasta tj. Kościuszki i 17 września oraz odchodzących w kierunku stacji Niedziałkowskiego i Sokoła (obecna Sportowa). W 1914 roku przy ulicy Granicznej wybudowano szpital miejski. Liczba domów w Środzie w okresie II Rzeczpospolitej wzrosła z 471 do 699. w latach 1920 – 35 10% domów zbudowanych w Środzie powstało w nowej dzielnicy czyli tzw. Parcelkach, wzdłuż ulicy Paderewskiego w kierunku szosy kórnickiej. W XIX i I połowie XX wieku Środa, podobnie jak inne miasta tej wielkości, rozwijała się, łącząc przedmieścia, skracając szlaki komunikacyjne i chłonąc ludność migrującą ze wsi do miast.