Środa Wielkopolska - Przechadzka wzdłuż murów

Przechadzkę rozpoczynamy od skrzyżowania ulic Garncarskiej i Krótkiej. Tędy w średniowieczu biegł szlak z Poznania do Lądu. Tędy również wchodził do miasta szlak ze Śląska do Gniezna.W głębi ulicy Garncarskiej widać wylot z miasta, gdzie kiedyś stała Brama Poznańska. Dalej zaczynało się Przedmieście Poznańskie, na którym spotykały się szlaki z południa (ze Śląska) i zachodu (z Poznania). Szlak w kierunku rynku mógł wieść także ulicą św. Ducha i Wawrzyńca, omijając miejsce z którego zrobiono zdjęcie.

Widok na miejsce z którego zrobiono poprzednie zdjęcie, czyli miasto od strony średniowiecznej drogi z Poznania, Śremu i Bnina w miejscu gdzie stała brama poznańska. Z pewnością średniowieczny podróżny wchodząc w obręb murów nie widział budynku dzisiejszego ZUSu, lecz niską drewnianą zabudowę, wzdłuż głównych ulic. Ul. św. Ducha skręca w lewo, a Garncarska prowadzi prosto - obydwie prowadziły na rynek.


	Ta płaskorzeźba przedstawiająca "oko opatrzności" na jednym z domów na pewno nie pochodzi ze średniowiecza, ale podobne - witające i żegnające podróżnych - pojawiały się na murowanych domach często w średniowieczu.
Ponownie skrzyżowanie ulic Garncarskiej i Krótkiej. Tym razem zdjęcie w kierunku murów miejskich. Trudno powiedzieć czy biegnąca w tym kierunku ulica Krótka prowadziła li tylko do muru, czy może do jakiejś furty, które z pewnością w murach występowały.

Dzisiejsza ulica księdza Kegla z pewnością w średniowieczu nie istniała. Podobnie jak większość z tych, które dziś obiegają stare miasto. Okala miasto, na całej ćwierci długości murów (wraz z ulicą Wiosny Ludów), od Przedmieścia Poznańskiego do Przedmieścia Pyzdrskiego. Dostać się
z jednego na drugie, w średniowieczu, było o wiele prościej przez miasto, a od południa nie dochodził do Środy żaden szlak. Ulica powstała, gdy rola murów dogiegała końca, a izolowane przedmieścia zaczynały się rozbudowywać i łączyć (XVIII/XIXw). W 1910 roku od Przedmieścia Poznańskiego Nowego do wysokości dzisiejszego budynku liceum istniała jeszcze fosa/kanał łaczący dwa stawki.

Dochodzący do Bramy Poznańskiej średniowieczny podróżny spotykał na Przedmieściu Poznańskim kościół pw. św. Ducha
i szpital przykościelny (opieka nad chorymi i ubogimi, przytułek). Kościół przestał istnieć na pocz. XIXw, choć przykościelny cmentarz pełnił swoją funkcję jeszcze czas jakiś. W 1820r. zbudowano nowy budynek przytułku, który rozbudowano w 1836r. Obecny budynek Domu Pogodnej Jesieni pochodzi z 1905r a w 1992r. roku został rozbudowany do obecnej postaci.

Dzisiejsza ulica Kościuszki w miejscu, gdzie szlak z Poznania skręcał

w prawo osiągając Przedmieście Poznańskie. W głębi dalsza część Kościuszki, krórą przybywali podróżni ze Śremu i Bnina.

Mur pomiędzy kamienicami przy ulicy Kościuszki wygląda dokładnie tak jak mógł wyglądać średniowieczny mur, pozbawiony oczywiście warstwy tynku. Dzisiaj na miejscu dawnej fosy od Kilińskiego aż do Małej Klasztornej ciągną się planty, których twórcą był Ks. Teofil Kegel.

Kamienice senatorskie (dawniej cztery) stojące w północnej pierzei rynku pojawiły się dopiero w XVIII wieku i mają ścisły związek z odbywającymi się w Środze sejmikami szlacheckimi województw poznańskiego i kaliskiego. Z prawej strony widoczny wylot ul. Senatorskiej prowadzacej wprost do bramy gnieźnieńskiej, prawdopodobnie relikt pierwotnego układu komunikacyjnego.

Wyjście z rynku w ulicę Sejmikową i Dąbrowskiego. Szlak do Lądu biegł prosto, dzisiejszą Dąbrowskiego prowadzacą wprost do Bramy Pyzdrskiej. Przed widocznym po lewej stronie domem istniała studnia, jedna z dwóch w rynku.


Widok na dzisiejszą Dąbrowskiego, w kierunku dawnej Bramy Pyzdrskiej. Ulica początkowo nosiła taką samą nazwę: Pyzdrska lub Pyzderska. W czasie zaboru pruskiego nosiła nazwę Kaiser Wilhelm Strasse.	Ulica Dąbrowskiego. Kolejne "oko opatrzności" witało i żegnało podróżnych. W średniowieczu w miejscu tej kamienicy była studnia.

Ulica Dąbrowskiego w przebiegu pomiędzy bramą pyzdrską (z tyłu) a rynkiem (w tle). Po ostatniej renowacji przeprowadzonej w 2008 stała się godną miana reprezentacyjnej.

Wylot dzisiejszej Dąbrowskiego (z lewej) z murów Starego Miasta. W tym miejscu istniała Brama Pyzdrska, za którą rozwinęło się Przedmieście Pyzdrskie. Droga (w prawo) prowadziła do kościoła pw. św. Idziego, istniejącego prawdopodobnie już w 2 poł. XI w. w centrum przedlokacyjnej osady otwartej. Prosto mury obiega dzisiejsza Wałowa, zaś w tył - ul. Wiosny Ludów.

Ten budynek to XVIII wieczna karczma (podobny budynek stoi na Przedmieściu Poznańskim Nowym czyli Kilińskiego/Dolna). Jej pierwsza wersja stała już tutaj w XV wieku. W lewo odchodzi ulica Wałowa, której nazwa, podobnie jak nazwa ul. Dolnej, nawiązuje do ich topograficznej lokalizacji .

Ulica Dąbrowskiego na odcinku pomiedzy Lipową a Wiosny Ludów/Wałową. Ta piękna secesyjna kamienica stojąca na rogu Dąbrowskiego i Wiosny Ludów zbudowana została pradopodobnie częściowo na pozostałościach Bramy Pyzdrskiej. Stąd do kościoła pw. św. Idziego podróżny miał już tylko ok. 100 metrów.

Odchodzimy od Przedmieścia Pyzdrskiego ulicą Wiosny Ludów. Po lewej stronie rozciągała się jeszcze przed II w. św. dzielnica żydowska zwana Wielandowem, na terenie której przeprowadzono aresztowania zamordowanych następnie 17 września 1939 roku na łakach kijewskich. W tle karczma na Przedmieściu Pyzdrskim.

Zabudowania ZPO Roda to w dużej większości zabudowa XV wiecznego klasztoru dominikańskiego.

Odchodząca pod górę ul. Mała Klasztorna biegła kiedyś do klasztoru. Może podobnie jak Krótka prowadziła do jakieś furty? W tle widać charakterystyczą czerwoną cegłę gmachu sądu w rynku.

Zabudowania ZPO Roda widziane od ulicy Wiosny Ludów.

Ciągle odchodzimy ulicą Wiosny Ludów od Przedmieścia Pyzdrskiego. Pokonaliśmy ok. 350 m i ulica Wiosny Ludów przechodzi w Ks. Kegla.

Skrzyżowanie ks.Kegla z 17 września. Ta ostatnia w średniowieczu prawdopodobnie nie istniała (podobnie jak ks. Kegla). Przechodziła do murów miejskich lub, być może, do furty? W dzisiejszym kształcie powstała w XIX wieku, gdy rozpoczął się przestrzenny wzrost Środy w kierunku nowej drogi Poznań - Nowe Miasto, stacji kolejowej i cukrowni.

To samo miejsce widziane już z ul. ks. Kegla. Po lewej stronie rozciąga się plac zabaw przedszkola nr 1. W średniowieczu były tu najprawdopodobniej ogrody klasztorne.

Bryła kolegiaty widziana z końca ulicy Krótkiej, tj. z miejsca gdzie łączy się ona z ul. ks. Kegla. Tutaj również w średniowieczu był tylko mur za którym rozciągał się teren podmokły i pustka pól.

Jeszcze 250 metrów i ponownie osiągniemy Przedmieście Poznańskie. Dalej musimy przejść ponownie ks. Kegla i Kościuszki...

... by znaleść się na Przedmieściu Poznańskim Nowym. Zjazd z Kilińskiego w Dolną to już XIX wieczne założenie. W średniowieczu były tutaj bagna i rozlewiska, a wyłom w murach, czyli dzisiejsze wejście do centrum ulicą Kilińskiego (na prawo), powstał pod koniec XVIII lub na początku XIX wieku. Po lewej XIX wieczna kamienica bedąca kiedyś karczmą (restauracja "Pod Księciem Józefem"). W XIX wieku był w tym miejscu plac handlu końmi.

To samo miejsce widziane z ulicy Kilińskiego. W prawo odchodzi ulica Dolna. Od XVIII wieku rozwijało się tutaj Przedmieście Poznańskie Nowe, na którym w 1916 zbudowano wieżę strażacką (w 1933r. remizę), charakterystyczny szachulcowy budynek wójtostwa, rzeźnia w 1915r oraz w okresie międzywojennym młyn Maćkowiaka i Kończala.

"XIĘDZU T. KEGLOWI ZAŁOŻYCIELOWI TEGO MIEJSCA PRZECHADZEK." - głosi napis na obelisku poświęconym ks. Teofilowi Keglowi. Obelisk przed II Wojną Światową stał przezd Domem Pogodnej Jesieni, po drugiej stronie ul. Szpitalnej. Usunięty został przez okupanta i aż do lat. 90- tych XXw. stał przy średzkiej kolegiacie. Dzisiaj stoi na miejscu gdzie 1939 roku wmurowano kamień węgielny pod figurę MB. W średniowieczu teren ten był zabagniony.

Ulica Dolna w kierunku skrzyżowania z Jażdżewskiego i Kościelną. Po prawej, stromo w górę, wznosi się wzgórze kolegiackie.

Ponowne spojrzenie na skrzyżowanie Kilińskiego z Dolną. Po prawej dawna karczma.

Skrzyżowanie ulic Dolnej, Kościelnej i Limanowskiego. Tutaj gdzieś, w średniowieczu, istniała Brama Gnieźnieńska. Budynek na wprost to dzisiejszy ratusz. Wzniesiony został na potrzeby pruskiego więzienia, na miejscu średniowiecznego zamku.

Kolegiata widziana od strony Limanowskiego i wylot z miasta. Gdzieś tutaj istniała Brama Gnieźnieńska.

Zdjęcie przedstawia skrzyżowanie Jażdżewskiego, Dolnej i Limanowskiego widziane od strony ratusza.Tutaj istniało w średniowieczu Przedmieście Góreckie z czasem nazywane od wezwania miejscowego kościoła Przedmieściem Wszystkich Świętych. Później tak zwana była także brama. Z czasem pojawia się również Przedmieście Giełda, którego lokalizacja przysparza dziś wielu problemów.

Limanowskiego czyli dawniej ul Górna w kierunku Placu Armii Poznań, czyli dawnego Nowego Rynku. Na pierwszym planie budynek Biblioteki Miejskiej czyli dawnej Synagogi zbudowanej w l.1871-72.


Dochodzimy do skrzyżowania Daszyńskiego z Limanowskiego, które od tego miejsca jest już Wałową. Daszyńskiego to "skrót" do szlaku na Gniezno, który w średniowieczu stanowiła ulica Górki. W tle ratusz i biblioteka.	Spojrzenie ze skrzyżowania Wałowa / Daszyńskiego / Limanowskiego. Przed nami Plac Armii Poznań z pomnikiem, a w tle ulica Powstańców i strzelista wieża kościoła NSJ.

To samo miejsce widziane z przeciwległej strony Wałowej. W tle działkę po ochronce zbudowanej w 1926 na miejscu budynku z 1882 zajął w 2007 roku okazały budynek "kupca Średzkiego"Już tutaj mogło zaczynać się Przedmieście Pyzdrskie.

Ulica Wałowa ze skrzyżowania z Czerwonego Krzyża w kierunku Dąbrowskiego. Wybrukowana została dopiero na przełomie 1931 i 32 roku. Po prawej Plac Armii Poznań czyli dawny Nowy Rynek. Swą dzisiejszą nazwę uzyskał w 1979 roku. Zbliżamy się do bramy Pyzdrskiej.


Ponownie jesteśmy tuż przed Bramą Pyzdrską (po prawej). Przed nami perspektywa ulicyWiosny Ludów.	Kolegiata pw. Wniebowzięcia NMP powstała z fundacji Jagiełły w XV wieku. Z pewnością jednak zdążający do Gniezna podróżny widział już wcześniej jej poprzedniczkę, drewnianą farę tego samego wezwania. Neogotycka dzwonnica powstała w XIX stuleciu.

Miejsca zrobienia poszczególnych zdjęć na planie średniowiecznej Środy (półprzezroczystość i czerwone napisy)

Średniowieczna Środa >>
Świątynie średniowiecznej Środy >>
Kolegiata >>
Klasztor dominikanów >>