![]() |
|
Na świecie funkcjonuje zjawisko tzw turystyki industrialnej (przemysłowej). Obiekty techniki, które kiedyś stanowiły dowód wzlotów ludzkiej myśli technicznej, ułatwiały życie, przyczyniały sie do usprawnienia procesów przemysłowych i komunikacyjnych, które odeszły już do lamusa historii, otaczane są opieką państw, organizacji samorządowych i stowarzyszań. Stanowią dziedzictwo kulturowe w równym stopniu co zespoły sakralne czy mieszkalne, do których organizauje się poznawcze wyprawy. Czy w Środzie istnieją takie miejsca? Ależ oczywiście! Jest to przede wszystkim szlak kolejki wąskotorowej wraz z infrastrukturą i taborem, który doskonale wpisuje się w ramy tego pojęcia... ale nie tylko. Obydwa widoczne na poniższych fotografiach budynki pełniły te same funkcje – wież ciśnień. Ta wyższa, bardziej majestatyczna, pełniła rolę wieży ciśnień w systemie wodociągowym Środy. Ta niższa zapewniała wodę parowozom przejeżdżającym przez stację Środa Wielkopolska. W średniowieczu zapotrzebowanie mieszkańców grodów i podgrodzi w wodę realizowano za pomocą klasycznych studni, rozmieszczonych w różnych częściach miasta. Budowa takich obiektów, choć niezbyt głębokich wymagała, przy ówczesnym poziomie techniki, nie lada wysiłku, stad też było ich stosunkowo niewiele. W zupełności jednak zapewniały dostatek wody dla mieszkańców i warsztatów typu rzemieślniczego (a później także i manufakturowego) pozostających w obrębie miasta i na podgrodziach. Powszechnie wykorzystywano także wody stojące i okoliczne rzeki. Wiadomym jest, że średniowieczna Środa posiadała m.in. dwie studnie zlokalizowane w narożach rynku. Ujęcia wody, jako dobra pożytku publicznego podlegały specjalnej ochronie, a każde zanieczyszczenie wody było przez magistrat surowo karane. Wzrastające zapotrzebowanie na wodę w Środzie na początku XX wieku, związane z szybkim rozwojem przemysłu i wzrostem liczby mieszkańców, zmusiło magistrat do poszukiwań nowoczesnych rozwiązań. Stad też podpisano kontrakt z firma J. Scheven z Dusseldorfu na budowę sieci wodociągowej wraz z niezbędną infrastrukturą. Budowa 3 kilometrowej sieci, wraz z ujęciem wody i wieżą ciśnień, trwała dwa lata. |
|
|
Średzka wieża ciśnień stanowi charakterystyczny element krajobrazu miasta.
|
![]() |
W 1911r. system wodociągowy składał się z 5 studni artezyjskich stacji pomp, systematycznie rozbudowywanej sieci i wieży ciśnień zlokalizowanej u zbiegu ulic Graniczna (stanowiła ówczesna granice miasta, obecnie Żwirki i Wigury), szosa Źrenicka (Harcerska) i Nowomiejska (Niedziałkowskiego). Jej wysokość wynosi 42 metry i zbudowana jest z czerwonej klinkierowej cegły. Wewnątrz umieszczono system rur żeliwnych tłoczących wodę z i do zbiornika o pojemności 150m3, umieszczonego na wysokości 25 metrów. Stalowy zbiornik wykonany został techniką nitowania, opanowaną w początkach XX wieku do perfekcji. Dojście do zbiornika i powyżej zapewniają stalowe (początkowo drewniane) schody. Główna magistrala łącząca stacje pomp, zlokalizowanych przy ulicy Kórnickiej, i wieżę biegnie ulicami Brodowską, 3 maja, Poselską, Prądzyńskiego i Kórnicką. Architektura średzkiej wieży ciśnień, obok wieży kolegiackiej i powstałego niedawno elewatora cukrowni stanowi nieodłączny element krajobrazu miasta. Wieża pełniła swą zaszczytną , pierwotną rolę aż do 1998r, kiedy to modernizacja stacji pomp przy ulicy Kórnickiej pozwoliła przejść 87 letniej juz wówczas staruszce na zasłużoną emeryturę. |
![]() |
|
Tak wyglądała
wieża z okazji rocznicy
3 maja w 2005r
|
|
Druga z wież to kolejowa wieża wodna, stanowiąca wraz z systemem kolejowych wodociągów pamiatkę po czasach, gdy najszybszy i najpewniejszy transport stanowiły stalowe kolosy z duszą czyli parowozy. Niepodzielnie królowały na szlakach przez prawie sto piećdziesiąt lat. Linia kolejowa Poznań - Kluczbork zbudowana została w 1875r. W roku tym wybudowano także budynek dworca w Środzie. Olbrzymie zapotrzebowanie parowozów w wodę zmuszało projektantów dróg żelaznych do regularnego rozmieszczania na szlakach urządzeń umożliwiających pobranie wody. Były to więc charakterystyczne, obrotowe ramiona z zaworami połączone systemem rur i pomp z wieżą zapewniającą właściwe ciśnienie i systemem ujęć wody. Charakterystyczny kształt średzkiej kolejowej wieży wodnej spotykamy również na innych stacjach w obrebie zachodniej, śląskiej i pomorskiej DOKP. Budowane były przez zaborce w ramach jednego projektu, który tylko nieznacznie zmieniał się w szczegółach wykonania. Na średzkiej stacji wieża już dawno przestała pełnić swoją funkcję, zlikwidowano punkty czerpania wody (ramiona), chodź sam budynek ocalał. Pozostawiona na łasce losu wieża z roku na rok ulegała coraz większej degradacji. Wreszcie zamurowano do niej wejscie... |
![]() |
|
|
|
| Wieża widziana ze stacji kolei wąskotorowej Środa Wąskotorowa... | ...i ze stacji PKP Środa Wielkopolska. |
|
|
|
![]() |
| Wiedzę zaczerpnąć można z: "Dzieje Środy Wielkopolskiej". t. 1-3, Praca zbiorowa pr. Stanisława Nawrockiego, UMiG w Środzie, Środa Wlkp 1990 strona internetowa Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej, Wodociągów i Kanalizacji Sp. z.o.o. www.wodociagi-sroda.pl |
![]() |
![]() |
©MB 05.2005 ost. zm. 07.2008 |
|