Środa Wielkopolska - kalendarium od czasów najdawniejszych do 1703r

data roczna	wydarzenia w Środzie	wydarzenia w Polsce i na świecie
1260	Włączyliśmy nasz dziejowy zegar – Środa wchodzi na scenę jako miasto. Następuje lokacja na prawie niemieckim, chociaż, właściwie to już od 200 ponad lat istnieje osada targowa przy kościele pw św. Idziego. Od 7 lat wraz z kasztelanią giecką Środa należy do dzielnicy gnieźnieńsko – kaliskiej i tak pozostanie przez najbliższe 600 lat.	Trwa w Polsce rozbicie dzielnicowe, a pretendenci do poszczególnych tronów i „tronków”, w podjazdach, potyczkach podbierają sobie co smakowitsze terytorialnie kąski. Od 3 lat cała Wielkopolska należy do syna Władysława Odonica Bolesława Pobożnego. 19 lat temu pod Legnicą Tatarzy znieśli Polaków pod dowództwem innego Pobożnego – tego większego w historii. Sam Pobożny poległ. 25 lat temu prawa miejskie nabyła nasza imienniczka Środa Śląska. Jeszcze zaledwie rok przetrwa Cesarstwo Łacińskie utworzone przez Krzyżowców w podbitym Bizancjum. W Niemczech od 10 lat trwa wielkie bezkrólewie.
1281	W źródłach pojawia się wzmianka o średzkim kościele parafialnym pw NMP – farze, poprzedniczce znanej nam gotyckiej świątyni. Za około 17 lat Środa będzie już stolicą dekanatu.	Jeszcze tylko 2 lata zajmie państwu krzyżackiemu opanowanie ziem dolnej Wisły i dolnego Niemna. Od 2 lat na tronie krakowskim siedzi Leszek Czarny – brat Władysława Łokietka, zaś w Wielkopolsce panuje Przemysł II. Arcybiskupstwo gnieźnieńskie obejmuje Jakub Świnka – gorący orędownik idei zjednoczenia. Jeszcze 10 lat utrzyma się ostatnia wielka twierdza Krzyżowców w Palestynie – Akka. Za 6 lat dojdzie do 3 najazdu Tatarów na Polskę.
1331	Środę spotyka tragedia. Rozpędzona machina krzyżacka pali doszczętnie gród. Ślady spalenizny odkryto niedawno w warstwie archeologicznej po zburzonym domu tuż przy kolegiacie.	Bitwa pod Płowcami, w której Łokietek pokonuje Zakon. Na południowe ziemie Polski napada Jan Luksemburski. Za 2 lata na tron wstąpi Kazimierz Wielki. 2 lata temu Turcy zajęli Niceę, a 3 lata temu Moskwa została Wielkim Księstwem. W Avinion panuje od 15 lat Jan XXII – jeden z niewielu papieży w historii uznany za heretyka. Jego imiennik – Jan XXIII pojawi się dopiero w XX stuleciu. Za 6 lat pomiędzy Francją a Anglią rozpocznie się wojna stuletnia.
1364	Środa zostaje przyłączona do powiatu pyzdrskiego.	W Krakowie powstaje Uniwersytet Jagielloński i odbywa się słynna uczta u Wierzynka. 2 lata temu Litwini pokonują Tatarów nad Sinymi Wodami, co ułatwia im opanowanie w późniejszym czasie Wołynia i Podlasia. 8 lat wcześniej na Polach Poitiers rozegrała się jedna z największych bitew średniowiecza: Anglia pokonuje Francję.
1404	Z tego roku pochodzi najstarsza z zachowanych pieczęci z herbem miasta. Przedstawia mury miejskie z basztami pomiędzy którymi widnieje hełm z pawim piórem. Na murze miejskim orzeł piastowski w tarczy.	Zbliża się decydująca przeprawa z Zakonem Krzyżackim, do której pozostało ledwie 6 lat, chociaż chwilowo Polska i Litwa zawiera pokój z Zakonem w Raciążu. W kościele katolickim od 26 lat trwa schizma – papieży jest dwóch: jeden w Rzymie, drugi w Avinionie.
1423	Zatwierdzony zostaje akt elekcyjny dla kolegiaty średzkiej. Rok wcześniej z prośbą do króla Jagiełły o budowę kolegiaty wystąpił proboszcz Bartłomiej Rynek. Umiera on 3 lata później, nie doczekawszy nowej świątyni, która zostaje zbudowana po 5 latach.	Biskupem zostaje Zbigniew Oleśnicki – „Richelieu” polskiej sceny politycznej. Rok później na świat przychodzi Władysław Warneńczyk, a 4 lata później Kazimierz Jagiellończyk. Jagiełło ogłasza Statut Warecki – rozszerzający uprawnienia szlachty w stosunku do miast. Za 6 lat w czasie wojny stuletniej zabłyśnie gwiazda Joanny D’Arc. Na Stolicy Piotrowej panuje Marcin V – pierwszy papież po zakończeniu schizmy. Od 4 lat w Czechach trwa Powstanie Husyckie. Gdy rozpoczyna się powstanie Portugalczycy rozpoczynają wyprawy wzdłuż Afryki Zachodniej.
1431	Odbywa się I zjazd szlachty w Środzie, którego celem jest wypracowanie wspólnego stanowiska wobec Wielkiego Mistrza Zakonu. Zjazd ten nie jest jeszcze sejmikiem, w późniejszym rozumieniu tego słowa. Sejmiki szlacheckie w Środzie nabiorą mocy prawnej dopiero decyzją Sejmu Walnego w Piotrkowie, który zbierze się dopiero za 65 lat.	Rok temu zmarł książę Witold, a rok później Jagiełło zawiera układ w Grodnie. Królowi pozostają jeszcze 3 lata życia. W Europie Zachodniej na stosie płonie Joanna D’Arc. Kościół stanął ponownie na krawędzi schizmy za sprawą papieża Eugeniusza XIV. Za 2 lata Chiny zamykają się na świat. Za 7 lat na tronie państwa Inków zasiądzie pierwszy historyczny władca.
1496	Sejm Walny w Piotrkowie ustanawia Środę miejscem zbiórki szlachty celem odbywania sejmików szlacheckich województw poznańskiego i kaliskiego.	Za rok wojska polskie ponoszą klęskę w wyprawie na Mołdawię, a za 2 lata dochodzi do pierwszych najazdów wojsk tureckich na ziemie polskie. Za 3 lata Polska i Litwa zawrze polityczno – obronny sojusz jako potwierdzenie wcześniejszych sojuszy. Wszystko pod panowaniem Jana Olbrachta, który zasiada na tronie od 4 lat. Mikołaj Kopernik – młody student z Polski rozpoczyna pobieranie nauk na Uniwersytecie Bolońskim. Za 2 lata Vasco da Gama dopływa do Indii, odnajdując drogę wokół Afryki, a już od 4 lat stara Europa zna nowy ląd – Amerykę. Na Stolicy Piotrowej zasiada Aleksander VI – zgodnym zdaniem wszystkich najgorszy papież w historii. Za rok Leonardo da Vinci namaluje Ostatnią Wieczerzę.
1544	Środa płonie jak starożytny Rzym, tym razem sprawca pozostaje jednak nieznany.	Jeszcze 4 lata panował będzie przedostatni z Jagiellonów – Zygmunt August. Przed rokiem ziemski padół opuścił Mikołaj Kopernik, a 3 lata wcześniej Fransisco Pizzarro – odkrywca m.in. Boliwii, w której właśnie teraz odkrywa się kopalnie srebra. Za 3 lata na moskiewskiej stolicy tytuł cara przyjmie Iwan IV zapisany w annałach jako Groźny. Za rok rozpocznie się sobór, którego zadaniem miała być odnowa kościoła (kontrreformacja). Za 2 lata ziemski padół opuści Marcin Luter.
1598	Początek budowy renesansowej kaplicy Gostomskich, która zakończy się po 4 latach.	Zaledwie 7 lat temu Wołyniem wstrząsnął pierwszy z buntów kozackich. Od 11 lat na tronie Rzeczpospolitej Obojga Narodów zasiadają Wazowie. Przed rokiem ukazują się drukiem kazania sejmowe Piotra Skargi, a za rok ksiądz J. Wujek tłumaczy na język polski Biblię. Zygmunt II Waza wraca ze Szwecji z pustymi rękoma, choć jechał po koronę. Przed Rzeczypospolitą jeszcze 2 lata pokoju. Wkrótce inkorporacja Inflant wywoła wojnę ze Szwecją. We Francji Henryk IV Bourbon wprowadza równouprawnienie dla protestantów. 2 lata temu na ziemiach polskich powstał kościół unicki, a już za 2 lata na stosie spłonie Giordano Bruno. W Polsce przeprowadza się pierwsze cesarskie cięcie, a pacjentką jest nie kto inny jak Anna Austriaczka, żona Zygmunta III.
1655	Środę zajmują wojska Karola Gustawa.	Kilku miesięcy potrzebują wojska szwedzkie na zajęcie kraju. Rok później dochodzi do bitwy pod Warszawą, a kolejny rok później dochodzi do sojuszu polsko – duńskiego przeciwko Szwedom. 2 lata temu Rosja inkorporowała Ukrainę (ugoda w Perejasławiu) co prowadzi do dwuletniego starcia Polski z Rosją. Właśnie wojska polskie pokonują Rosjan w bitwie pod Ochamtowem. Za 5 lat ponowne starcie z Rosją. Hiszpanie tracą Jamajkę na rzecz Anglików. W Rzymie powstaje słynna fontanna na Placu Piazza Navona. W Anglii Olivier Cromwell zostaje lordem protektorem. Umiera Krzysztof Opaliński.
1703	Szwedzi ponownie w Środzie. Tym razem wizyta Karola Gustawa w Polsce związana jest z chęcią zabrania tronu Augustowi II Sasowi. W Środzie zawiązuje konfederacja pod dowództwem Piotra Bronisza – starosty pyzdrskiego. Szwedzi doszczętnie łupią i palą miasto, które już nigdy nie osiągnie poprzedniej rangi.	Od trzech lat Rzeczpospolita uczestniczy w wojnie północnej. Rok temu odbyła się ostatnia w polskich dziejach szarża husarii, zakończona klęską (Kliszów). Rok później Konfederacja Warszawska detronizuje Augusta II, wybucha wojna domowa, która potrwa przez 5 lat. Na świat przychodzi Maria Leszczyńska, córka Stanisława Leszczyńskiego i późniejsza żona Ludwika XVI. Na północy powstaje perła miast – Petersburg.