Zadając sobie dizs pytanie: z czego wywodzi się idea herbu, zarówno miejskiego jak i rodowego należy cofnąć się niemalże do początku ludzkości, a przynajmniej do czasów przejścia z gospodarki zbieracko - łowieckiej do epoki rolnictwa. Heraldycy na ogół są dziś zgodni, że pierwsze indywidualne oznaczenia, znaki były odpowiedzią na pojawienie się, jeszcze w nie zinstytucjonalizowanej formie, pojęcia własności. Potrzeba oznaczenia trzód, areałów ziemii itp. skłoniła do wprowadzenia prostych systemów sygnaturowych (np. wschodnie tamgi) jednoznacznie identyfikujące własciciela. Z czasem sygnatury te znalazły zastosowanie także w tworzących się nieformlnych grupach specjalizujących się w określonych usługach i rzemiosłach. Już w średniowieczu znalazło to pełny rozkwit w dobie powstających cechów, gild - ówczesnych rzemieślniczych korporacji. Herby miejskie wywodzą się z tradycji herbów rycerskich, które poczęły pojawiać się w Europie w czasach wielkich pochodów wojsk czyli wypraw krzyżowych. Posiadanie odrębnego, charakterystycznego dla danej drużyny, należącej do określonego pana, znaku było warunkiem koniecznym dla rozróżnienia i nobilitacji tejże drużyny. Początkowo herb składał się z prostych znaków o znaczeniu symbolicznym, a ich przyjmowanie było dość spontaniczne, bez zachowywania jakichkolwiek reguł. Od połowy XIV wieku dworski „porządkowy” czyli herold obarczony został dodatkowymi zadaniami. Odtąd do niego należało dbanie o zachowywanie heraldycznych reguł, przepisów, które poczęły krystalizować, wykształcać się i krzepnąć w tradycji średniowiecza. Do dziś w Wielkiej Brytanii funkcjonuje Kolegium Heroldów – bardzo rozbudowana, konserwatywna instytucja, której zadaniem jest dbałość o ustawienia heraldyczne w Zjednoczonym Królestwie. Sam „język” herbowy, kształtujący się w okresie średniowiecza był zlepkiem zapożyczeń z tradycji greckiej, germańskiej i celtyckiej. Heroldowie, popularni na zachodzie Europy, nie zadomowili się w polskiej tradycji, choć wiemy, że z całą pewnością urząd ten istniał na dworze Władysława Jagiełły. 

     Polską specyfiką jest również to, że każdy herb rycerski ma swoją nazwę, co nie jest praktykowane na zachodzie. Herby rycerskie dały początek herbom mieszczańskim (gmerkom), chłopskim (znamiona), a w dalszej perspektywie herbom ziemskim, które przekształciły się w herby województw i wreszcie także herbom miejskim. Herby miejskie pojawiły się w Polsce w XIV wieku i początkowo były wyłączną domeną samorządu miejskiego. Dopiero później przyjęło się, że miasto obdarzone lokacją dostawało nieznacznie zmodyfikowane znaki fundatora lub właściciela. Herb miasta mógł mówić o jego przynależności, położeniu, patronach i pochodzeniu. Był swoistym podpisem rady miasta i zapewniał mu autorytet. Herb umieszczany był na pieczęciach, pierścieniach i berełkach wójta lub burmistrza. Zdobiono nim ratusze i inne budynki użyteczności publicznej. W XIX wieku herbami miejskimi ozdabiano mosty, latarnie uliczne i pokrywy studzienek kanalizacyjnych.W czasach współczesnych, przy drogach wjazdowych do miast zaczęły pojawiać się tzw. ”witacie” – ozdobne kompozycje z nazwą miasta, herbem i słowem „wita”. Samo słowo herb pochodzi z języka niemieckiego oznaczającego "dziedzictwo", zaś my przejeliśmy je z języka czeskiego (czeskie - "erb"- "dziedzictwo" lub "uzbrojenie", już nie występuje). Wszystkie symbole herbowe umieszczone są na tarczy. Pole tarczowe herbu Środy nosi nazwę tarczy francuskiej, która od około XV wieku wykształciła się w heraldyce z tzw. tarczy gotyckiej „XIII wiek”.

    Tarcza gotycka to jeden z najstarszych kształtów w heraldyce i do dziś ze względu na swą prostotę i przejrzystość jest uznawana za klasyczną i jest jedną z najczęściej stosowanych tarcz, była wzorem powstania tarczy późnogotyckiej, francuskiej i hiszpańskiej, które są najczęściej stosowanymi tarczami herbowymi herbów miejskich. W literaturze spotkać można także herb Środy na tarczy wykształconej znacznie później tzw. tarczy renesansowej dla której inspiracją były ozdobne tarcze wykuwane z blachy, wyginane w ozdobne kształty czyli tzw. kartusze. Spotyka się także herb Środy na tarczy hiszpańskiej, jak np w "witaczu". Wszystkie elementy herbu umieszczono w niebieskim polu. Kolor niebieski w heraldyce charakteryzuje szereg cech: wierność, stałość, praworządność, pobożność, czystość, piękno itd. Może symbolizować także niebo i powietrze. Heraldyści zwracają uwagę na francuskie zapożyczenie arabskiego słowa „azul” (fr. Lazur) oznaczającego błękit nieba.

    W polu niebieskim znajdują się mury miejskie w kolorze białym (heraldyczne srebro). Mur zajmuje podstawę tarczy czyli dolny pas z trzech i połowę pasa środkowego zwanego „pasem”. Z muru wyrastają dwie baszty, pojawiające się na tarczy w  polach „na prawo od serca” (lewa baszta) i „na lewo od serca” (prawa baszta). Trzeba bowiem pamiętać, że na herb patrzymy zawsze „od drugiej strony”, na zasadzie lustra. Baszty zwieńczone są krenelażem w polach „na prawo od głowy” (lewa baszta) i „na lewo od głowy” (prawa baszta). Każda z baszt posiada po trzy okna, kolor muru symbolizuje min. uczciwość, czystość, mądrość i szlachectwo, zaś sam mur jest dowodem posiadania praw miejskich i starożytności miasta. Na herbach miast wielkopolskich motyw ten pojawia się dość często. Baszty, mury miejskie, bramy występują min na herbach Kórnika, Poznania, Jarocina, Książa Wlkp., Miłosławia, Nowego Miasta i Śremu.

    Nad murem pomiędzy basztami czyli heraldycznie rzecz ujmując w polach „miejsce głowy” i „serce” umieszczono trzy żółte elementy: półksiężyc gwiazdę sześcioramienną i odwróconą łódź. Żółty kolor w heraldyce to złoto i symbolizuje wzniosłość, poważanie, bogactwo, wiedzę i waleczność. Półksiężyc wraz z sześcioramienną gwiazdą to dość często spotykany element w herbach. Półksiężyc to emblemat Najświętszej Marii Panny, która podobnie jak on nie świeci swoim blaskiem lecz światłem odbitym, gwiazda sześcioramienna stosowana w Niemczech, Europie Południowej i Wschodniej oznacza wzniosłe czyny i bezpiecznego przewodnika. Ponadto jest symbolem idei boskiej. Odwrócona łódź to symbol ryzyka i podróży. Jest odzwierciedleniem ludzkiego losu, pełnego zmagań i niebezpieczeństw. W średniowieczu, w pierwotnej formie herbu  średzkiego zamiast łodzi widniał hełm garnczkowy. Taki element wprowadził do hełmu Przemysł II. Tak herb wyglądał m.in na pieczęciach miejskich z lat 1401-1443, 1407-1432i 1545-1571. W różnych okresach  róznie przedstawiano tez inne elementy hełmu np na pieczęci z lat 1407-1432 wieże przykrywają ostrosłupowe dachy.

    Na murze w polu tarczy, zwanym „sercem”, umieszczono piastowskiego orła (bez korony) na tarczy gotyckiej koloru czerwonego co oznacza miasto królewskie o lokacji z czasów książęcych.  Znak taki występuje na herbach min. Międzyrzecza, Mosiny, Kcynii, Pobiedzisk i Poznania.