Rzymianie mawiali: historia est magistra vitae, postanowiliśmy więc, jeśli nie zgłębiać to przynajmniej poocierać się trochę o historię, łącząc przyjemne z pożytecznym. Bo gdzież na świecie jest jeszcze tak jak pisze J. Sobczak:

"Wielkopolska - to szachownica pól, to szumiace łany zbóż, przecięte miedzami, to łąki złote od jaskrów i pachnące ziołami, to lasy liściaste, mieszane, a przede wszystkim borysosnowe o żywicznej woni, to prastare rzeki: Warta z Notecią, Prosną i Obrem, wody licznych jezior z owianym legendami Gopłem to stare grodziska, grody, miasta i wsie...

    Środa Wielkopolska (22 tys. mieszk.) - miasto powiatowe leżące w środkowej części województwa wielkopolskiego, ok. 33 km na płd-wsch. od Poznania, przy drodze krajowej nr 11. Stanowi dziś lokalne centrum administracyjne, komunikacyjne, przemysłowe i usługowe dla pięciu gmin wchodzących w skład powiatu. 

Miasto rozwijało się, mając status królewszczyzny przez całe średniowiecze, choć krzyżacka napaść na gród w 1331r. znacznie zahamowała ten proces.  Fundatorem nowej, murowanej fary miejskiej (1423-28) natychmiast podniesionej do rangi kolegiaty był Władysław Jagiełło. Od 1419r.Środa, położona centralnie w obszarze województw kaliskiego i poznańskiego, była stałym miejscem zjazdów szlachty obradującej nad sprawami Rzeczypospolitej zwanych sejmikami ziemskimi. Sejmiki średzkie należały do najważniejszych spośród niemalże siedemdziesięciu odbywanych w całej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Miejscem obrad było wnętrze i teren wokół kolegiaty. 

    W trakcie zaborów ziemia średzka znalazła się w granicach Prus.  Położony 12 km na wschód od Środy klucz dóbr Winnogóra nadany zostały decyzją Napoleona Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu, który w Winnogórze zamieszkał i dokończył żywota. Pochowany został w krypcie miejscowego, barokowego kościoła. W poł. XIX wyspę Grunt na jeziorze zaniemyskim nabył Edward hr. Raczyński z Rogalina, wielki patriota, mecenas kultury i filantrop. W zbudowanym drewnianym domu w stylu szwajcarskim, zdruzgotany zawiścią i fałszywymi oskarżeniami rodaków popełnił samobójstwo. Wieczny spoczynek znalazł przy miejscowym kościele. 

    Mieszkańcy miasta aktywnie uczestniczyli we wszystkich zrywach narodowowyzwoleńczych, a do czołowych animatorów postaw patriotycznych należeli szczególnie księża kolegiaccy. Tak również było w trakcie Powstania Wielkopolskiego, w trakcie którego wysiłek zbrojny Środy i ziemi średzkiej wyniósł 5 zmobilizowanych kompani biorących udział w walkach w okolicach Zbąszynia, Nakła i Szubina. 

    W okresie międzywojennym rozwijał się intensywnie przemysł, w tym powstałe jeszcze w czasach zaborów cukrownia i mleczarnia. Na potrzeby cukrowni zbudowano linię wąskotorową, która w szczytowym okresie międzywojnia rozwinęła się do 120 km długości, łącząc m.in. Środę z Poznaniem. Intensywnie rozbudowywano także infrastrukturę komunalną, wzrastała powierzchnia miasta i liczba ludności. 

    W początkowym okresie II wojny światowej w Dzierznicy (14 km na płn. od Środy) zlokalizowane było główne lotnisko polowe eskadr myśliwskich Armii Poznań. Już w początkach okupacji hitlerowcy dokonali dwóch bestialskich mordów  w dniach 17 września i 20 października w których śmierć poniosło 48 mieszkańców Środy i okolic. W czasie całej okupacji działał zorganizowany ruch oporu, którego szczytem działalności był odbiór zrzutu broni i zaopatrzenia przeprowadzonego przez RAF we wrześniu 1943r. 

    Po zakończeniu wojny rozwój miasta stymulowany był budową wielkich zakładów przemysłowych i idącą w ślad za tym intensywną zabudową mieszkaniową. W 1966 roku zorganizowano symboliczne obchody 700 lecia miasta, połączone z wieloma imprezami o charakterze kulturalnym. 

    Współczesne miasto to coraz bardziej piękniejąca tkanka zabytkowych ulic i domów, śmiałych nowoczesnych założeń architektonicznych, rozwiązań komunikacyjnych i dobrze zagospodarowanych przestrzeni zielonych. Tuż pod miastem (częściowo w jego granicach) znajduje się Obszar Chronionego Krajobrazu „Bagna Średzkie”. 

    Wielki przemysł okresu PRL zastąpiło dziś prawie pół tysiąca średniej wielkości firm i mikroprzedsiębiortw. Rozwijająca się sieć komunikacyjna reprezentuje przebiegająca w granicach powiatu odcinek autostrady A2. Tradycyjnie rolniczy charakter ziemi średzkiej podkreśla zlokalizowanie pod Środą (1966r) Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej.

wersja dłuższa >>