Gdynia – miasto „z morza i marzeń”. Niektórzy mówią: polskie Iquitos – miasto dla zuchwałych. Nie ma starówki i nie ma historycznych obciążeń… A turyści ciągle potrafią pytać o stare miasto…  Teraz – a właściwie od nastu lat to także moje miasto; rozumiem jego legendę i mam w nim „swoje” miejsca.

 I jest także, a może przede wszystkim Środa Wielkopolska i okolice – kraj lat dziecinnych, który ciągle na nowo staram się opisać na tej stronie. Opuściłem go do szkół udając się dawnymi czasy. Później służba „pro patria” rzuciła mnie nad polskie morze. Ale do małej ojczyzny powracam z sentymentem i przekonaniem, że warto jest mieć swoje mniejsze niebo w życiu. Zwłaszcza te kilka magicznych miejsc.

Czwarty, piąty i kolejne wymiary to żona Ania i junior Michał. Ta przestrzeń to także muzyka, brytyjski „triumwirat”: The Beatles, Pink Floyd i Dire Straits. Nie koniecznie w tej kolejności. „Where Do You Think You’re Going” czy „Lśnij, szalony diamencie” – poezja dźwięku. A „Atom heart mother” we fragmentach potrafi zawsze wzruszyć mnie tak, jakbym słuchał tej suity pierwszy raz. Czasem „wzywam” Leonarda Cohena, czasem wystarczy nauczyciel  historii Kaczmarski, albo na nowo odkrywany nieposągowy Nohawica. W słowie pisanym nie przedkładam niczego ponad Iwaszkiewicza i Żeromskiego, ale czasem trzeba sięgnąć po poezję i tu zjawia się Leśmian, gdy „o nic nie chodzi” i rewolucyjny Broniewski, który krzyczy mi nad uchem: Życie jest diabła warte / poza Szopenem, Mozartem; / poza Słowackim i Mickiewiczem / jest w ogóle niczem.”

Życiowa maksyma? "Wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy". Ciągle pociesza mnie to, że powiedział to Einstein. Niezmiennie fascynuje mnie wszystko, co lata, tak, ptaki też, choć mówię raczej o awiacji. A kiedy trzeba się wreszcie wyciszyć wzrok pada na albumy z Caravaggiem – na te subtelne cienie i blaski albo na grafiki Durera. I jednym tchem: Malczewski i Gierymski.  Ulubiony film? Chyba „Zapach kobiety” z genialną rolą Pacino. To film o wartościach, o ich priorytecie i o tym co w życiu warto. Nie, nie jest nudne kino polskie: najlepiej Wajda i Kolski, no może czasem nie zastąpiony bywa Kieślowski, a na chandrę adaptacja „Nad Niemnem” ze świetnym śp. Jackiem Chmielnikiem: „Co to za kraj? Tu wszyscy po kimś albo za czymś płaczą!”

Uwielbiam zwiedzać Polskę. Staram się w tych peregrynacjach, by słowo "zwiedzać" zawsze znaczyło dużo więcej niż "bywać". Niepoprawny polonofil – a ta nieuleczalna „przypadłość” stała się moim udziałem – stara się przede wszystkim poznawać. Krajobraz, zachowany i przetworzony, dzieje malowane architekturą – słowem obraz tożsamości. Tożsamości kształtowanej państwowością pierwszych Piastów i stabilizacją ostatniego z dynastii. Tożsamości kształtowanej rosnącą potęgą Jagiellonów, która już u progu, złamała potęgę krzyżacką, by później, mądrością braci szlacheckiej stać się udziałem stanowej monarchii, Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Obojga tylko z nazwy, bo było ich znacznie więcej. Krakowska szkoła historyczna miała rację: jest jakiś fatalizm w Nas samych, że Pierwszą Rzeczypospolitą obróciliśmy w niwecz. Mylili się co do jej dorobku. A ślady tego dorobku ostały się wszędzie. I w tym miała rację, że wszystkie te nasze płomienne zrywy od Baru poczynając, poprzez insurekcyjne kosy, marsze Z ziemi włoskiej do 

* * *

"I znów jak wczoraj będzie lało,
a sercu zda się: już tak zawsze...
listopad, tragik oszalały,
umiera w chmur amfiteatrze."

"Unoszą nas ceglane fale -
Piętnastoletnich kapitanów
W spełnienie marzeń o podróżach
W nietknięty stopą świat.
I byle prędzej, byle dalej,
Wczepieni w burty potrzaskane
Nim ciało całkiem się zanurzy
W ciszę bezdenną lat."

    Ciągle w życiu powtarzam sobie, że należy zachować przede wszystkim zdrowy rozsądek. Cóż jednak, gdy wokół tyle pokus by we własny zdrowy rozsądek po prostu zwątpić. Bombardowani jesteśmy zewsząd przekazem słownym zaklętym czasem w tekst, którego specyfika pozwala wybrzmiewać myślom autora długo po ich napisaniu. Wertując przedwojenną prasę średzką mamy świadomość, że oczom naszym ukazuje się świadectwo historii, ulotny stan serc i umysłów ludzi „małej ojczyzny”. Już nigdy nie było takiego lata 1939 roku, już nigdy później ludziom nie towarzyszył ten stan emocjonalnego napięcia jak wtedy. Ludziom czytelnikom, ludziom autorom. A obok tego napięcia reklamy, wszak życie toczy się dalej. Mam przed oczyma słynną scenę z „Kroniki wypadków miłosnych” Konwickiego, w której pada melancholijny tekst: „co za dziwne lato; który mamy rok? rok 1939? zupełnie nie do zapamiętania...”. Tamtych ulotnych chwil, upalnego lata, burzowej nocy ostatnich dni sierpnia 1939r. nikt ze średzian starszej daty w szczegółach z pewnością nie pamięta. 

    Co innego prasa, tutaj wszystko mamy na dłoni, po 40, 60 i 100 latach: stan serc i umysłów. Dlatego właśnie jedną z najważniejszych cnót tych, którzy mienią się odpowiedzialnymi (duże słowo) za publikacje winna być właśnie odpowiedzialność. Nie za to czy tytuł przetrwa, czy przetrwam, jako autor, redaktor naczelny, ale za słowo. Bo słowo to ważna rzecz, a wynalazek pisma pozwolił nam je utrwalić. Jeśli więc czytamy i robimy to ze zrozumieniem, oczyma wyobraźni, podświadomie widzimy stan serc i umysłów autora i czytelników epoki. Czasem dochodzimy do wniosku, że ten i ów autor szedł pod prąd, że rozmijał się z duchem epoki widocznym (oczyma wyobraźni) w tle. To też kwestia odpowiedzialności za słowo: piszących i publikujących. Czasem jednak pismo, z braku odpowiedzialności kogokolwiek staje się Hyde Parkiem, w którym każdy ma prawo wejść na trybunę (szpaltę) i prychnąć wszem i wobec słowem (utrwalonym na dziesięciolecia) w rodzaju: „Byłem na słońcu, pogłoski o jego wysokiej temperaturze są mocno przesadzone”. Z pewnością kilku przechodniów zatrzyma się na chwilę pukając wymownie w czoło i pójdzie dalej, w ślad za toczącym się życiem. Ale pismo, jak już wiemy ma to do siebie, że Ci nieszczęśni przechodnie, którzy mieli wątpliwą przyjemność posłyszenia bzdur niosą owego megalomana ze sobą. Ba, pokażą go ze wstydem sąsiadom i zostawią w spadku swoim dzieciom. Sąsiedzi zapytają z przekąsem i pobłażaniem: „rozumiem, że to taki wasz lokalny Hayd Park?” A dzieci? Może nie uwierzą...

    Tak, odpowiedzialność za słowo. Pamiętajmy o niej, nie tylko by odmalować po latach ducha epoki, lecz przede wszystkim by miano o nas dobre zdanie w każdej epoce.

* * *

Szanowny Panie redaktorze!

Może Pan pomyśli, że zwyczajnie się uwziąłem i żywię jakąś ukrytą awersję do Pana El Barina vel Barczaka, ponieważ znowu piszę w jego sprawie. Rozwieję Pana wątpliwości. Nie uwziąłem się, nie pisze w jego sprawie, lecz w sprawie publikacji jego artykułów. I nie chodzi już tym razem o rzeczy, które zarzucałem im we wcześniejszej korespondencji. Cóż, prawdę mówiąc –  konsultując to ze średzkim środowiskiem – stwierdziłem, że wypowiedzi społeczno – polityczne tego Pana – takie, a nie inne - siłą rzeczy muszą pozostać częścią wizerunku pisma. Ktoś za ten wizerunek odpowiada, ktoś go kreuje, ktoś wytyczył pismu drogę i ktoś korzysta – zakładając że robi to świadomie – z takich, a nie innych środków wyrazu. W kategorii poglądów społeczno – politycznych niech sobie ten Pan i pismo mają poglądy prawicowe, lewicowe, i rozmaite inne „ – owe”. Jak już powiedziałem to sprawa smaku, w którym - jak pisał klasyk – „są włókna duszy i chrząstki sumienia”. Jednak zaczynam teraz powątpiewać w rzeczywistą, świadomą publikację i zapytam wprost: czy ktoś, przed publikacją w ogóle czytał trzy ostanie teksty tego Pana? Ja rozumiem że można posiadać oryginalność poglądów i można przy odrobinie artyzmu i dobrej woli beneficjentów teorii teoretyzować, że jednak w centrum naszego wszechświata jest ziemia, a Kopernik zaliczył naukowy humbuk. Można starać się udowodnić, że Wielką Piramidę w Gizeh zbudowali jednak przedstawiciele innej cywilizacji. Sprawa ma się jednak iczaczej, jeśli założymy, że czytelnik jest dojrzały, z w miarę skrystalizowanym światopoglądem i przede wszystkim średnio (nie w znaczeniu instytucjonalnym) wykształcony, a piszący ma zacięcie edukacyjne. W tym układzie, raczeni śmiesznymi teoriami zaczynają się po prostu zastanawiać: o co chodzi autorom, o co chodzi pismu, które zalicza takie wpadki i kto z kogo, w tym układzie kpi? Bo przecież zakładamy, że pismo nie potyka się rozmyślnie, świadomie. Jeśli więć ktoś przed publikacją ostatnich trzech artykułów tego Pana zadałby sobie trud ich przeczytania ze zrozumieniem, pojął by w lot, że przeziera z nich skrajna ignorancja, negacja obowiązujących teorii bez jakiegokolwiek naukowego kontekstu i bezgraniczne uwielbienie swej nieomylności? Chyba, że ktoś jednak nie pojął… a szkoda, bo przecież El Barin pisze swoje eseje z wyraźnym zacięciem edukacyjnym, a to jest już szkodliwe. Czytając tekst El Barina o etymologi słowa Polska i będąc świadomym zawartej w nim materii należy zapytać:

1.     Na jakiej podstawie uważa tzw. Autochtoniczną teorię etnogenezy Słowian za jedyną słuszną i „udowodnioną”? Czy nie pisząc o znacznie częściej dziś potwierdzanej naukowo teorii allochtonicznej, wie że sprzeniewierza się elementarnemu poczuciu naukowej / pedagogicznej uczciwości?

2.     W jaki sposób, gdzie i kiedy „tradycja, legendy ustne i pisemne […] odkrycia archeologiczne dowodzą, że Polskę dał Polakom Bóg”? I nie jest to wcale pytanie o religię.

3.     Kto i kiedy „udowodnił”, że „Polacy do Polski nie przybyli nie wiadomo skąd.” Kim są owi „niektórzy”, wmawiający rzekomo „nam” że nie jesteśmy autochtonami nad Wisłą?

4.     Dlaczego pisze „Polska i Polacy” istnieli wiele wieków przedtem zanim powstało państwo Mieszka, skoro w ogóle jak widać nie ma pojęcia o czym pisze. Rozumiem, że wg. jego wywodów najpierw byli „Polacy i Polska”, później państwo Mieszka, a później nastali znowu „Polacy i Polska”. Kompletne pomylenie pojęć, elementarne na poziomie historii pierszej klasy gimnazjum.

5.     „Za moją przyczyną […] upada dawna teoria dotycząca etymologi słowa „Polska”, którą karmiono nas poprzez wieki”. W rzeczywistości etymologia sensu stricte słowa „Polska” pozostaje identyczna i niezmienna zarówno w obowiązującym stanie wiedzy, jak i w „odkrywczych” teoriach El Barina. Może to problem ze zdefiniowaniem słowa „etymologia”? A może to właśnie (o czym zapomniał napisać El Barin) teorią autochtoniczną „karmiono nas poprzez wieki”?

6.     Nie ma żadnych sporów dotyczących istnienia tworów państwowotwórczych w górnym biegu Wisły, przed państwowotwórczą erupcją Piastowskich Polan.

7.     Skąd Gall Anonim czerpał wiedzę o Słowianach w IV, V wieku i ich miejscu na kontynencie? Starożytni kronikarze pisali o ludzie Wenedów / Wenetów, którego związki ze Słowianami są dziś raczej nie możliwe do udowodnienia. Tacyt, na przykład mówi o związku Lugijskim identyfikowanym dziś powszechnie także z Wandalami, którzy stali się synonimem dewastacyjnego marszu na cesarstwo i dalej oraz o Wenetach. Byli to przedstawiciele definiowanej przez archeologię kultury przeworskiej, a tej żaden poważny naukowiec nie wiąże dziś ze Słowianami, podobnie jak dziś nikt nie wiąże ze Słowianami kultury łużyckiej, twórców Biskupina. Średniowieczny (VI w) Jordanes (za Kasjodorem, obydwoje byli Gotami) definiuje lud „Sclaveni” (już poddane łacinizacji) identyfikowany ze Słowianami i twierdzi, że to dawni Wenedowie. Ale pod ta nazwą w historii wystepowali także celtyccy Wenetowie w Bretanii i Iliryjscy nad Adriatykiem. Czy to także Słowianie? Nie ma żadnych dowodów na poparcie tezy, że Tacyt i Jordanes pisali o tych samych Wenetach.

8.     Sformułowania typu „w polszcze ziemi”, „polski ziemi” są niczym innym jak stosowaną w staropolszczyźnie rzeczownikową odmianą przymiotników. Do dziś przetrwała tylko deklinacja zaimkowa, ta rzeczownikowa zanikła, choć pozostały pewne relikty np. bądź zdrów zamiast bądź zdrowy. Tłumaczenie tego sformułowania jako „w Polszcze czyli w ziemi” świadczy tyleż o megalomanii autora co po prostu o jego niewiedzy.

9.     Goci i Wandale to ludy germańskie (!!!) i twierdzenie, że byli Słowianami (w ogóle zapominając, że byli praktycznie ciągle w ruchu i przemierzyli w swej wedrówce cały kontynent) to już herezja.

10.  Itd., itd. Wpadka, za wpadką, głupota za głupotą.

Dlaczego pismo popularyzuje wiedzę na takim, żenującym poziomie? To pytanie chyba retoryczne.

Ponieważ w trzecie części swych wywodów pan El Barin nawiązał (jak sadzę po zapoznaniu się z moim listami do redakcji) do „oszczerców” kierując do nich Hymn do miłości ojczyzny” zakończę tekstem który zamieściłem na swojej stronie.

„Czy jesteśmy godnymi potomkami powstańców styczniowych, listopadowych, wielkopolskich, śląskich i innych?”[El Barin]

Otóż niektórzy są godnymi, inni nie. Nie są godnymi Ci, którzy potrafią o tych wielkich rzeczach tylko bezgranicznie, bałwochwalczo, i megalomańsko kłapać. Nie są godni Ci, którzy strzelają słowami pieśni wielkich, pieśni naszych serc niczym biczem, kompletnie ich nie rozumiejąc."Święta miłości Kochanej Ojczyzny / Czują Cię tylko umysły poczciwe”. Biskup Krasicki pisząc tę rycerską pieśń znał wagę słowa „poczciwe”, które znaczyło wtedy i dziś także „uczciwe”. Głosząc naukowe teorie z wyraźnym podtekstem oświatowym trzeba mieć w sobie tę odrobinę uczciwości, by dochować nauce wierności. Kochajmy Polskę, Kochajmy Polaków, wszystkich mieszkańców tego domu pomiędzy Bałtykiem, a Tatrami i bądźmy świadomi całej jego trudnej historii, całej naszej polskiej tożsamości. Nie oszukujmy samych siebie, mrużąc oczy na historię! Bo to po prostu nie licuje z patosem i tożsamościowym ciężarem słów hymnicznych, którymi tak ochoczo szafujemy. A jeśli już chcemy nauczać najpierw skorzystajmy z elementarnej edukacji sami: to także kwestia pokory wobec czytelników.